Ἐκδοτικὸ γεγονὸς συνιστᾶ ἡ κυκλοφορία τῶν διηγημάτων τοῦ Βαρλὰμ Σαλάμοφ, ποὺ φτάνουν στὸ ἑλληνικὸ ἀναγνωστικὸ κοινὸ μὲ καθυστέρηση σαράντα σχεδὸν χρόνων, στὴν ὁλοκληρωμένη μορφή τους, στὴν ἔκδοση δηλαδὴ τῶν 145 ἱστοριῶν, ὑπὸ τὸν γενικὸ τίτλο Ἱστορίες ἀπὸ τὴν Κολιμά.

Ὁ ποιητὴς καὶ πεζογράφος Βαρλὰμ Σαλάμοφ γεννιέται τὸ 1907 στὴ Βολογκντά. Ἡ Ὀκτωβριανὴ Ἐπανάσταση τὸν βρίσκει νεαρὸ μαθητή, νὰ παρακολουθεῖ τὶς σκληρὲς μάχες ποὺ δίνονταν ἀνάμεσα σὲ ἀντίπαλα στρατόπεδα καὶ ὁμάδες τοῦ Ἐμφυλίου Πολέμου. Φεύγει γιὰ τὴ Μόσχα ὅπου φοιτᾶ στὴ Νομικὴ Σχολή. Συμμετέχει στὴν πλούσια μετεπαναστατικὴ πολιτιστικὴ ζωὴ τῆς ρωσικῆς νεολαίας. Γνωρίζει τοὺς σπουδαιότερους ἀνθρώπους τῶν γραμμάτων καὶ τῆς τέχνης. Τὸ 1929, σὲ ἡλικία 22 ἐτῶν, φοιτητής, συλλαμβάνεται γιὰ πρώτη φορά. Φυλακίζεται στὶς διαβόητες ἀνακριτικὲς φυλακὲς Μπουτίρκι τῆς Μόσχας καὶ ὕστερα ἐξορίζεται γιὰ πέντε χρόνια στὴ Βισερά, σὲ ἕνα ἀπὸ τὰ πρῶτα στρατόπεδα ἐργασίας. Ἀποφυλακίζεται τὸ 1932. Τὸ 1937 ὅμως συλλαμβάνεται γιὰ δεύτερη φορά. Τώρα τὸν στέλνουν, μὲ πενταετῆ ποινὴ καταναγκαστικῶν ἔργων στὴν Κολιμά. Ἡ τυπική του ἀπελευθέρωση ἔρχεται τὸ 1951. Τὸ 1982 μεταφέρεται σὲ ψυχιατρεῖο, ὅπου καὶ πεθαίνει λίγες μέρες ἀργότερα, ἔχοντας κληροδοτήσει στὴν ἀνθρωπότητα μιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ συγκλονιστικὲς μαρτυρίες τῆς παγκόσμιας ἱστορίας.

Ὁ Βαρλὰμ Σαλάμοφ ἔχει ἀναγνωριστεῖ διεθνῶς ὡς ἕνας ἀπὸ τοὺς πιὸ σημαντικοὺς Ρώσους πεζογράφους τοῦ 20^οῦ αἰώνα, ὄχι μόνο γιὰ τὸ συγκλονιστικὸ θέμα τοῦ ἔργου του, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν ἰδιαίτερη λογοτεχνική του βαρύτητα, γιὰ τὴν ἀπαιτητικὴ μορφὴ τῆς σύντομης ἀφήγησης ποὺ διάλεξε νὰ μᾶς παρουσιάσει τὸν ζοφερὸ κόσμο τῶν στρατοπέδων στὰ ὁποῖα πέρασε τὴ μισὴ ἐνήλικη ζωή του.

Τὸ θέμα του δὲν ἐπιδέχεται πλατιασμούς, καλολογίες, ἐξωραϊσμούς. Εἶναι ὠμὸ καὶ ἀπίστευτα ζοφερό. Εἶναι ἡ ζωὴ στὸ ὅριο τοῦ θανάτου –πνευματικοῦ, ἠθικοῦ καί, κυρίως, φυσικοῦ– ἑκατοντάδων χιλιάδων ἀνθρώπων στὰ στρατόπεδα ἐργασίας τῆς Σοβιετικῆς Ἕνωσης κατὰ τὶς δεκαετίες ’30-’50. Τὴν ὠμότητα καὶ τὸ ἀδιανόητο αὐτῆς προσπαθεῖ νὰ μᾶς περιγράψει ὁ συγγραφέας μὲ τὴ μεγαλύτερη δυνατὴ οἰκονομία λόγου καὶ συναισθημάτων.

Οἱ Ἱστορίες ἀπὸ τὴν Κολιμὰ εἶναι ἐντέλει ἕνα ντοκουμέντο, μιὰ μαρτυρία, καὶ ταυτόχρονα ὑψηλὴ λογοτεχνία. Ὁ πλέον ὠμὸς ρεαλισμός, μπολιασμένος ἀριστοτεχνικὰ μὲ τὸ φαντασιακὸ τῆς τέχνης, σὲ τέτοιο βαθμὸ ποὺ ὁ ἀναγνώστης νὰ δυσκολεύεται νὰ τὰ ξεχωρίσει.

Ἂν θελήσουμε ὅμως νὰ ἀναζητήσουμε τὴν οὐσία ἑνὸς τέτοιου συγκλονιστικοῦ ἐγχειρήματος ὅπως οἱ Ἱστορίες ἀπὸ τὴν Κολιμά, ὀφείλουμε νὰ ἀκολουθήσουμε τὴν ὁδὸ ποὺ μᾶς δίνει ὁ ἴδιος ὁ συγγραφέας ὅταν σημειώνει: «Τὰ γραπτά μου ἀφοροῦν στὰ στρατόπεδα συγκέντρωσης ὅσο αὐτὰ τοῦ Ἐξυπερὺ στὸν οὐρανὸ ἢ τοῦ Μέλβιλ στὴ θάλασσα. Βασικά, οἱ ἱστορίες μου συνιστοῦν ὁδηγίες γιὰ τὸ πῶς νὰ δρᾶ κανεὶς μέσα στὸ πλῆθος. Νὰ εἶναι ὄχι ἁπλῶς λιγάκι ἀριστερότερα ἀπ’ τ’ ἀριστερά, μὰ ἀκόμα περισσότερο ἀληθινὸς ἀπὸ τὴν ἀλήθεια τὴν ἴδια. Γιὰ τὸ αἷμα ποὺ εἶναι ἀληθὲς κι ἀνώνυμο».

Ἡ ἔκδοση τῆς Ἰνδίκτου κυκλοφορεῖ σὲ μετάφραση Ἑλένης Μπακοπούλου σὲ ἕναν τόμο 1968 σελίδων. Ὅπως καὶ στὴν περίπτωση τῶν Καραμάζοφ μὲ χαρτὶ Βίβλου 45 γραμμαρίων, ἐκτύπωση ἐξαιρετική, δίπλωμα ἀλφάδι, βιβλιοδεσία τέλεια. Καὶ ἐδῶ τὸ μαλακὸ κάλλυμα τοῦ ἐξωφύλλου καρατἀει τὴν γνωστὴ σὲ ὅλα τὰ βιβλία τῆς Ἰνδίκτου πλαστικότητα καὶ συγχρόνως ἐπιτρέπει τὸ ἰδανικὸ ἄνοιγμα τοῦ βιβλίου. Ἕνας τόμος 1968 σελίδων σὲ μορφὴ καινοτόμο γιὰ τὰ ἐλληνικὰ ἐκδοτικὰ πράγματα.

Τὴν Τρίτη 29 Νοεμβρίου θὰ κυκλοφορήσουν στὰ βιβλιοπωλεῖα οἱ Ἀδελφοὶ Καραμάζοφ σὲ μετάφραση Ἐλένης Μπακοπούλου. Ἔχουν προηγηθεὶ Οἱ Δαιμονισμένοι, Ὁ Ἠλίθιος καὶ τὸ Ὑπόγειο.

Αὐτὴ τὴ φορὰ ἡ ἱκανοποίηση ξεχειλίζει. Πέρα ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ συγκεκριμένο μυθιστόρημα εἶναι μᾶλλον τὸ ἀγαπημένο μου ἡ ἔκδοση τῆς Ἰνδίκτου, ποὺ εὔχομαι ὅλοι νὰ πιάσετε στὰ χέρια σας, εἶναι αὐτὸ ποὺ διεκδικοῦσα χρόνια τώρα. Χαρτὶ Βίβλου 45 γραμμαρίων, ἐκτύπωση ἐξαιρετική, δίπλωμα ἀλφάδι, βιβλιοδεσία τέλεια. Τὸ μαλακὸ κάλλυμα τοῦ ἐξωφύλλου καρατἀει τὴν γνωστὴ σὲ ὅλα τὰ βιβλία τῆς Ἰνδίκτου πλαστικότητα καὶ συγχρόνως ἐπιτρέπει τὸ ἰδανικὸ ἄνοιγμα τοῦ βιβλίου. Ἕνας τόμος 1472 σελίδων σὲ μορφὴ καινοτόμο γιὰ τὰ ἐλληνικὰ ἐκδοτικὰ πράγματα.

Οἱ Ἀδελφοὶ Καραμάζοφ εἶναι τὸ σημαντικότερο καὶ τελευταῖο μυθιστόρημα τοῦ Φ.Μ. Ντοστογιέφσκι. Πλούσιο σὲ διανοήματα, ἀποτυπὠνει ὅλες τὶς ἰδέες τοῦ μεγάλου ρώσου συγγραφέα. Ἐξάλλου εἶναι τὸ μυθιστόρημα ποὺ πίστεψε ὅσο κανένα άλλο ὁ Ντοστογιέσκι, ἀκουπώντας σὲ αὐτὸ ὅλες τὶς ἐλπίδες του. Ἡ συγγραφὴ τῶν Ἀδελφῶν Καραμάζοφ διήρκεσε κοντὰ δύο χρόνια. Ξεκίνησε τὸν Μάρτιο τοῦ 1878 καὶ όλοκληρώθηκε τὸν Νοέμβριο τοῦ 1880.

Ἡ πνευματικὴ πορεία ποὺ χαράζει ὁ Ντοστογιέφσκι διασχύζει τὴν ἄβυσσο τῶν ἀνθρωπίνων παθῶν, ὁ δρόμος του πρὸς τὸ φῶς περνάει μέσα ἀπὸ τὸ σκοτάδι ὅπου μέσα ἐκεῖ, τὴν ὥρα τῆς πιὸ βαθιάς νύχτας προβάλλει ἡ πρώτη ἀχτίδα τοῦ Θεοῦ. Ἡ ὁμολογία τῆς πίστεώς του προϋποθέτει ἀνδροπρεπὲς φρόνημα, πάθος γιὰ τὴν ἐλευθερία καὶ πνευματικὴ αὐτονομία.

Τρεῖς μῆνες μετὰ τὴν ὀλοκλήρωση τοῦ μυθιστορἠματος, στις 28 Ίανουαρίου τοῦ 1881, ὁ Ντοστογιέφσκι πεθαίνει. Ἦταν ἡ ὥρα ποὺ ὁ Φιοντὸρ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι, ὁ ἐπαναστάτης καὶ ἀγωνιστὴς τῆς ἀνθρώπινης ἐλευθερίας, ὁ ἐπιφανῆς ἐκπρόσωπος τῶν συντηρητικῶν, ὁ ἀδελφὸς κάθε ταπεινοῦ καὶ καταφρονεμένου, κατακτοῦσε τὴν ἀθανασία.

Στὴν ἔκδοση τῆς Ἰνδίκτου ἡ εἰσαγωγὴ εἶναι τῆς ἀφεντιᾶς μου. Σὲ αὐτὴν θὰ μπορέσετε νὰ βρεῖτε πολλὰ περισσότερα στοιχεῖα γιὰ τὴν συγγραφὴ καὶ τὴν ἱστορία τοῦ μυθιστορήματος. Ὄχι βέβαια πὼς κάτι τέτοιο εἶναι ἀναγκαῖο γιὰ τὴν ἀνάγνωσή του. Ἀντιθέτως.

Ἀσχολούμενος ὅλον τὸν Αὔγουστο μὲ τὸ γράψιμο αὐτῆς τῆς εἰσαγωγῆς, διαπύστωσα γιὰ μιὰν ἀκόμη φορὰ τὴν μεγάλη φτώχεια τῆς ἐλληνικῆς βιβλιογραφίας, τὴν σχετικὴ μὲ τὸ ἔργο τοῦ Φ.Μ. Ντοστογιέφσκι. Θαύμασα ὅμως τὴν διεισδυτικὴ ἀνάγνωση τῶν Καραμάζοφ ἀπὸ τὸν Κωστῆ Παπαγιώργη. Ὁ Παπαγιώργης εἶναι κατὰ τὴν κρίση μου ὁ πλέον ἀξιόπιστος ἑρμηνευτὴς τοῦ Ντοστογιέφσκι.

Ἡ κυκλοφορία τῶν Ἀδελφῶν Καραμάζοφ συνδυάζεται μὲ τὴν κυκλοφορία στὰ ἑλληνικὰ τοῦ σημαντικότερου λογοτεχνικοῦ κειμένου τῆς ρωσικῆς λογοτεχνίας κατὰ τὸν 20ο αἰῶνα. Ἀλλὰ γι᾽ αὐτὸ στὸ ἐπόμενο post…

Filed under: ΙΝΔΙΚΤΟΣ, ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ]]> http://kyrmanouil.wordpress.com/2011/11/27/httpwp-mepchbg-cc/feed/ 2 38.126346 23.865000 38.126346 23.865000 Κὺρ Μανουήλ jacket Brothers Karamazov http://kyrmanouil.wordpress.com/2011/11/27/%ce%bd%e1%bd%b0-%e1%bc%80%ce%bd%ce%b1%ce%ba%cf%84%ce%ae%cf%83%ce%bf%cf%85%ce%bd-%ce%bf%e1%bc%b1-%ce%bb%ce%ad%ce%be%ce%b5%ce%b9%cf%82-%cf%84%e1%bd%b8-%cf%80%cf%81%ce%b1%ce%b3%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9/ http://kyrmanouil.wordpress.com/2011/11/27/%ce%bd%e1%bd%b0-%e1%bc%80%ce%bd%ce%b1%ce%ba%cf%84%ce%ae%cf%83%ce%bf%cf%85%ce%bd-%ce%bf%e1%bc%b1-%ce%bb%ce%ad%ce%be%ce%b5%ce%b9%cf%82-%cf%84%e1%bd%b8-%cf%80%cf%81%ce%b1%ce%b3%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9/#comments Sun, 27 Nov 2011 14:09:30 +0000 Κὺρ Μανουήλ http://kyrmanouil.wordpress.com/?p=776 ]]> Εἶναι πολλὲς οἱ φορὲς ποὺ φίλοι καὶ γνωστοὶ μὲ ρωτοῦν γιὰ τὴν ἐπιλογὴ τῆς Ἰνδίκτου νὰ χρησιμοποιεῖ τὸ πολυτονικό. Μιὰ καλὴ ἀφορμὴ γιὰ νὰ ἀπαντήσω σὲ ὅλους μοῦ χαρίστηκε ἀπὸ τὸν Νίκο Βατόπουλο, ἐκλεκτὸ δημοσιογράφο καὶ ἀπόμακρο φίλο. Γι᾽ αὐτὸ ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν καλοσύνη του τὸν εὐχαριστῶ πολύ. Τὸ κείμενο δημοσιεύτηκε τὸ Σάββατο 15 Όκτωβρίου στὴν ἐφ. Καθημερινή μὲ ἀφορμὴ τὴν συμπλήρωση 30 χρόνων ἀπὸ τὴν καθιέρωση τοῦ μονοτονικοῦ.

Εις μνήμην Αγγελου Ελεφάντη

Θέλω να πιστεύω ότι η ταπεινή εργασία ενός Ελληνα εκδότη σήμερα εντάσσεται στη μεγάλη παράδοση της ελληνικής γλώσσας – ότι η γλώσσα είναι γέννημα πνευματικό ενός λαού και δεν ορίζεται από φιλολόγους, πολύ δε περισσότερο από ιδεολογήματα και σκοπιμότητες. Φυσική απόρροια αυτών των πεποιθήσεων υπήρξε και η απόφαση η Ινδικτος, από την ίδρυσή της, τον Σεπτέμβριο του 1995 –14 χρόνια μετά την καθιέρωση του μονοτονικού–, να υιοθετήσει το πολυτονικό σύστημα γραφής και μόνον αυτό. Μια τέτοια απόφαση φαινόταν τότε μάλλον ριψοκίνδυνη και μάταιη. Ισως να οδηγούσε στο περιθώριο ή να ερμηνευόταν ως ιδεολογική εμμονή σε σχήματα παρωχημένα.

Η ζωή ήρθε και δικαίωσε την απόφαση αυτή και φανέρωσε την αλήθειά της. Εξάλλου, η γλώσσα ως γεγονός πνευματικό μπορεί να καλλιεργηθεί μόνο σε περιβάλλον ελεύθερο από ιδεολογήματα και εμμονές. Οι «απλουστεύσεις» και οι «καθαρές» λύσεις, που πρότεινε το μονοτονικό, μπορεί στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης να ηχούσαν μελωδικά, ο χρόνος όμως κατέταξε τις εν λόγω «επιτυχίες» στα «σουξεδάκια» μιας εποχής που κανείς δεν θέλει να θυμάται (μήτε τα «σουξεδάκια» μήτε την εποχή) και που άφησε πίσω της το κουσούρι των «βλαχο-αγγλικών» ή, αλλιώς, greeklish.

Πλέον σήμερα, είναι κοινός τόπος ότι της οικονομικής και κοινωνικής μας χρεοκοπίας προηγήθηκε η γλωσσική μας χρεοκοπία, διά των «απλουστεύσεων» και του μονοτονικού. Η δε κοινωνική αναγέννηση, ακόμη δε και η οικονομική ανάκαμψη, προϋποθέτει την αποϊδεολογικοποίηση της γλώσσας μας. Οφείλει δηλαδή, η ελληνική κοινωνία να ανακτήσει το απολεσθέν πνευματικό της έρμα. Η αποθέωση της ήσσονος προσπαθείας, των «απλουστευμένων» λύσεων, της απαξίωσης κάθε κανόνα, ακόμη και αυτών των γραμματικών, δεν οδηγούν παρά στη χρεοκοπία και την ερήμωση.

Είναι καιρός να κερδίσουμε τον χαμένο χρόνο, να ανακτήσουν οι λέξεις μας το νόημά τους. Το αληθές και πραγματικό τους νόημα! Να καταβάλουμε όλοι μας καθημερινά τον κόπο και τον μόχθο που μας αναλογεί για να ξανακαρπίσει τούτος ο έρημος τόπος.

Στὸ χρονικὸ διάστημα ποὺ μεσολάβησε ἀπὸ τὴν δημοσίευση τοῦ κειμένου στὴν Καθημερινὴ γίναμε μάρτυρες ἑνὸς ἀκόμη παραδείγματος, γελοίου καὶ εὐτράπελου αὐτὴ τὴ φορά, μετατροπῆς τῆς γλῶσσας σὲ ἰδεολὀγημα. Κι αὐτὸ γιατὶ ἡ πρώτη μὰ καὶ ἡ τελευταία θὰ ἔλεγα πράξη ἑνὸς ὑφυπουργοῦ δὲν μπορεῖ νὰ ἀφορᾶ τὶς πινακίδες τοῦ γραφείου του. Ἐξάλλου καλὸ θὰ ἦταν νὰ μάθει πὼς ἄν ἤθελε νὰ ἀκολουθήσει τὴν παράδοση θὰ ὄφειλε νὰ κάνει τὶς πινακίδες ΚΕΦΑΛΟΓΡΑΜΜΑΤΕΣ. 

Ἡ διαρκὴς καταφυγή μου.

Ἀπόψε ξαναείδα τὸν Καθρέφτη.

Ὁ Κινηματογράφος ὀφείλει μεταξύ πολλῶν ἄλλων τὰ ὄριά του στὸν μεγάλο αὐτὸ ποιητή.

Στὸν Καθρέφτη, ἡ έκφραστικότητα τοῦ Ταρκόφσκι ἀγγίζει τὸ ἀπόλυτο.Θέμα του ἡ Μνήμη και ὁ Χρόνος.

Στην ουσία πρόκειται γιὰ μία κινηματογραφικὴ ἐκδοχὴ τοῦ Χαμένου Χρόνου.

Κατανοῶ τώρα πὼς ἀποκτῶ καὶ ἐγὼ μνήμη ἐπιλεκτική, κρατῶντας μόνο ἐκεῖνες τὶς ἀναμνήσεις ποὺ μοῦ εἶναι ζωτικές.

Τὸ 2007 ἡ Ἴνδικτος κυκλοφόρησε σὲ μετάφραση Ξενοφῶντα Κομνηνοῦ, τὸ μυθιστόρημα τοῦ Λίβυου συγγραφέα Hisham Matar Στὴν Χῶρα τῶν Ἀνδρῶν.

Ἕνα συναρπατικὸ μυθιστόρημα γιὰ τὴν ζωὴ στὴν Λιβύη τοῦ Καντάφι. Μὲ ἀφορμὴ αὐτὴ τὴν κυκλοφορία, ὁ Ἡλίας Μαγκλίνης δημοσίευσε στὴν Καθημερινὴ τὴν παρακάτω συνέντευξη μὲ τὸν συγγραφέα τοῦ βιβλίου Hisham Matar:

Στην ερώτηση«είχες πρόσφατα νέα απ’ τον πατέρα σου;», ο Χισάμ Ματάρ απαντά μ’ ένα ξερό, κοφτό «Οχι». Τίποτε άλλο. Ο Χισάμ είναι 38 ετών. Γεννήθηκε το 1970 στη Νέα Υόρκη, όπου και πέρασε τα πρώτα τρία χρόνια της ζωής του. Ο πατέρας του εργαζόταν στη λιβυκή αποστολή των Ηνωμένων Εθνών. Το 1973, η οικογένειά του επέστρεψε στην Τρίπολη. Οταν το 1979 το καθεστώς Καντάφι κατηγόρησε τον πατέρα του Ματάρ ως αντικαθεστωτικό (ήταν απλώς διανοούμενος, επιτυχημένος επιχειρηματίας και επιφανής αντιφρονών), εξαναγκάστηκε σε φυγή από τη χώρα, οπότε και εγκαταστάθηκε οικογενειακώς στο Κάιρο. Το 1986 ο 16χρονος Ματάρ μετέβη στο Λονδίνο, μαζί με τον αδελφό του.

Η απαγωγή

Το 1990 τα δύο αδέλφια πληροφορήθηκαν από τη μητέρα τους ότι ο πατέρας τους αγνοείτο. Ολοι κατάλαβαν τι είχε συμβεί: άνθρωποι του καθεστώτος Καντάφι είχαν ενορχηστρώσει την απαγωγή του. Πέρασαν έξι χρόνια σιωπής. Το 1996 έφτασαν δύο επιστολές, τις οποίες ο πατέρας είχε περάσει παράνομα από τη φυλακή, σύμφωνα με τις οποίες τον είχε απαγάγει το 1990 η μυστική αστυνομία της Αιγύπτου, η οποία τον παρέδωσε στις λιβυκές αρχές, οι οποίες με τη σειρά τους τον έκλεισαν στις διαβόητες φυλακές Αμπού-Σαλίμ. Εκτοτε, σιωπή πάλι. Κανείς δεν γνωρίζει αν ο Ματάρ πατέρας βρίσκεται στη ζωή.

Η ιστορία ήρθε στην επιφάνεια μέσα από το μυθιστόρημα που έγραψε ο Χισάμ «In the Country of Men» (Penguin/Viking, στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ινδικτος, «Στη χώρα των ανδρών», μτφρ. Ξ. Κομνηνός). Σε αυτό το πρώτο του βιβλίο, ο συγγραφέας μιλάει διαθλαστικά, και δεξιοτεχνικά, για την οικογενειακή τραγωδία. Κεντρικός πρωταγωνιστής ο εννιάχρονος Σουλεϊμάν, η ιστορία του οποίου είναι πανομοιότυπη με εκείνη του Χισάμ – όπως και του πατέρα του. Οταν τον ρωτάω αν ο Σουλεϊμάν είναι ένας μεταμφιεσμένος Χισάμ, απαντά: «Και βέβαια όχι. Ο Σουλεϊμάν είναι πολύ πιο ενδιαφέρων τύπος». Επιμένω πάνω στον αυτοβιογραφικό φόντο. «Μερικοί», λέει, «ενδιαφέρονται για παράλληλες γραμμές ανάμεσα στη ζωή ενός συγγραφέα και στον μυθοπλαστικό κόσμο που επινοεί. Δεν είναι αλήθεια ότι η “Χώρα των ανδρών” χαρακτηρίζεται από ένα έντονα αυτοβιογραφικό φόντο. Είναι ένα έργο της φαντασίας. Δεν ήθελα να “αντιμετωπίσω” κάτι, απλά να στοχαστώ πάνω σε ορισμένα θέματα, όπως είναι η αγάπη και η εξορία».

Εξορία: λέξη-κλειδή. Ο Ματάρ είναι Λίβυος, ωστόσο, το βιβλίο γράφηκε στο Λονδίνο, στα αγγλικά. Ο ίδιος πώς αισθάνεται; «Είμαι Λίβυος συγγραφέας που γράφει στα αγγλικά. Είμαι Αγγλος συγγραφέας που αναπνέει στα αραβικά».

Διαβάζοντας το βιβλίο, αναρωτήθηκα: τι ξέρουμε για τη σύγχρονη Λιβύη; Τα στοιχειώδη: το 1969 ο 27χρονος τότε Καντάφι ηγήθηκε στρατιωτικού πραξικοπήματος μέσω του οποίου καταργήθηκε η μοναρχία στη χώρα. Το 1972 απαγορεύθηκαν τα πολιτικά κόμματα και σήμερα η Λιβύη βρίσκεται στις πρώτες θέσεις των χωρών που παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οπως λέει ο Χισάμ στην «Κ»: «Η Λιβύη παραμένει πολύ δύσκολο μέρος για να ζήσει κανείς. Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη έχουν αποτύχει στο να πιέσουν το καθεστώς να βελτιώσει τη ζοφερή κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μια χρυσή ευκαιρία χάθηκε: κυρίως για τον λιβυκό λαό που υποφέρει από το καθεστώς 32 χρόνια αλλά και για τη Δύση, προκειμένου να επιδείξει το σθένος της στην προώθηση των αρχών της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης, της ελευθερίας. Για τα κακά της Λιβύης ευθύνεται η ίδια η κυβέρνηση φυσικά, αλλά, αν μη τι άλλο, ο κοινός νους υπαγορεύει ότι συνεισφέρεις κι εσύ σε αυτό όταν υπογράφεις συμφωνίες με αξιωματούχους τους οποίους ουδέποτε εξέλεξε ο λαός». Πρόσφατα ο Ματάρ εμφανίστηκε πλάι στους Χάρολντ Πίντερ και Τομ Στόπαρντ σε μια βραδιά του Human Rights Watch. Και οι δύο, όπως και ο νομπελίστας Τζ. Μ. Κουτσί, μίλησαν επαινετικά για το βιβλίο του, το οποίο, στο περσινό Βραβείο Booker έφτασε στην τελική σύντομη λίστα, όπως και σ’ εκείνη του Guardian First Book Award.

Σε δεκαπέντε γλώσσες

Επιπλέον, μεταφράστηκε σε 15 γλώσσες κι εκδόθηκε σε 18 χώρες. Μεγάλη επιτυχία για πρωτοεμφανιζόμενο. Δεν είναι ειρωνικό, με δεδομένη τη θεματολογία του βιβλίου; «Η ειρωνεία», αποκρίνεται, «είναι μια καλή λέξη εδώ… Δεν έχω συναίσθηση καμίας επιτυχίας διότι δεν υπάρχει ένας σαφής τρόπος για να μετρηθεί η επιτυχία ενός βιβλίου. Είναι οι πωλήσεις; Πολλά κακά βιβλία πουλάνε τόνους αντίτυπα. Είναι η κριτική αποτίμηση; Αυτό μου φαίνεται πιο στέρεο, αλλά και πάλι δεν έχει το αλάθητο. Πολλοί καλοί, ακόμα και μεγάλοι, συγγραφείς, αγνοήθηκαν από κορυφαίους κριτικούς της εποχής τους. Σας παρακαλώ, μη με παρεξηγείτε: τα εγκωμιαστικά σχόλια μ’ ενθουσίασαν, αλλά καλό είναι να μην τα παίρνει κανείς τοις μετρητοίς. Ωστόσο, η προσοχή που τράβηξε το βιβλίο, μαζί με κάποια γεμάτη χυδαιότητα και επιθετικότητα αδιακρισία ήταν κάτι δυσάρεστο. Περιφρουρώ την προσωπική μου ζωή, θέλω να συνεχίσω να ζω ήσυχα». Σε πρόσφατο άρθρο του στον Independent, ο Χισάμ ζητά να μάθει τι απέγινε ο πατέρας του. «Ακόμα κι αν είναι νεκρός, θέλω να ξέρω πού είναι θαμμένος», γράφει. Αυτό, πριν από το αποκαρδιωτικό «όχι» με το οποίο μας απάντησε στο οδυνηρό ερώτημα σχετικά με τη μοίρα του πατέρα του…

Ἐπειδὴ ἡ νέα χρονιὰ ἀπαιτεῖ φρέσκα μάτια, διαφορετικὰ ἀπὸ τὰ δικά μας!

Κάθε Χριστούγεννα, χρόνια τώρα, μια περίεργη ομάδα τριγυρνά στις ταραγμένες περιοχές της γης, πότε ορατή και πότε αόρατη αφήνοντας «δώρα» παράδοξα για μέρες γιορτινές. Τα Χριστούγεννα του 2008, βρέθηκαν στη άμοιρη Παλαιστίνη, μετά τράβηξαν για το Θιβέτ και την Μιανμάρ. Στην συνέχεια πέρασαν με τρόπο μαγικό στα χωριά των Ζαπατίστας, πέταξαν προς την Νότια Οσετία και ανήμερα Χριστουγέννων επέλεξαν να γιορτάσουν στην Αθήνα.

Μπροστά πήγαιναν ο Τσούμπ και ο Βάκουλα του Γκόγκολ, ακολουθούσαν ο Μολυβένιος στρατιώτης και το Κορίτσι με τα σπίρτα του Andersen, o Γιάννης ο Βλογημένος του Κόντογλου, ο Εμπενέιζερ Σκρουτζ του Dickens, η Νέλλη και η Μαλάνια Τιχόνοβνα του Τσέχωφ, η θεια-Αχτίτσα, η Διαλεχτή, η Θοδωριά και ο παπα-Φραγγούλης του Παπαδιαμάντη, λίγο πιο πίσω το παιδί με το απλωμένο χέρι και ο Γιούλιαν Μαστάκοβιτς του Ντοστογιέβσκι, η Παναγία του Καρκαβίτσα, ο Άσημος συγγραφέας του Hoestlandt και τα φαντάσματα του Lowndes μαζί με το χριστουγεννιάτικο Τέρας της Krailing. Πιο πίσω γινόταν ένας χαμός. Κάτασπροι μονόκεροι των Χριστουγέννων έτρεχαν δεξιά και αριστερά, χιονάνθρωποι μετέφεραν ζαχαρωμένα σπιτάκια, βασιλοπούλες πανέμορφες τραγουδούσαν πάνω σε ελέφαντες, ξυλοκόποι κρατούσαν ελατάκια με κόκκινα σκουφιά, ενώ δεκάδες λυκάκια και καλικάντζαροι γυρόφερναν εδώ και εκεί παίζοντας πότε με τον Σπότ και πότε με τα αστεράκια που έλαμπαν πάνω στην μεγάλη γιόλκα που είχαν φέρει οι Ρώσοι και κρατούσαν εναλλάξ, πότε η θεία Αχτίτσα και πότε το παιδί με το απλωμένο χέρι.

Ανήμερα των Χριστουγέννων η Αθήνα φαινόταν έρημη. Η πλατεία Συντάγματος -που ήταν και ο χώρος που η ομάδα θα γιόρταζε και θα άφηνε τα «δώρα» της – ήταν περικυκλωμένη από αστυνόμους με κράνη, ασπίδες και γκλόμπς.

«Τι είναι τούτοι» αναρωτήθηκε ανήσυχος ο επικεφαλής της αστυνομικής δύναμης όταν τους είδε από μακριά νάρχονται κι ενημέρωσε το κέντρο: «Ομάδα πάνω από πενήντα ανθρώπους, γυναίκες και άνδρες, παράξενα ντυμένοι σαν να είναι απόκριες κρατούν ένα μεγάλο Χριστουγεννιάτικο δένδρο που το λένε γιόλκα και μαζί με καμιά εβδομηνταριά περίεργα ζώα πλησιάζουν την πλατεία. Τραγουδούν και ψέλνουν σε διάφορες γλώσσες ακαταλαβίστικες. Περιμένω εντολές».

«Αναλάβατε δράση, προχωρήστε σε αναγνώριση στοιχείων. Στέλνουμε ενισχύσεις» αποκρίθηκε το κέντρο.

Ο επικεφαλής της αστυνομικής δύναμης δεν πρόλαβε να τελειώσει τη συνομιλία με το κέντρο και η παράξενη ομάδα διέσχισε λες και ήταν άυλη τον κλοιό κι έστησε το μεγάλο Χριστουγεννιάτικο δένδρο στην πλατεία.

Τα λυκάκια γρύλιζαν, οι ελέφαντες σήκωναν επιδεικτικά τα δυο τους μπροστινά πόδια, τα φαντάσματα των Χριστουγέννων ούρλιαζαν, οι καλικάντζαροι χοροπηδούσαν προκλητικά γύρω από τους αστυνομικούς, οι ξυλοκόποι φύτευαν στις πλάκες τα έλατα με τα κόκκινα σκουφιά και οι μονόκεροι έτρεχαν ασταμάτητα ο ένας πίσω από τον άλλον σχηματίζοντας ένα ζωντανό κάτασπρο καρουσέλ που περιστρεφόταν μαγευτικά κάτω από το φως του φεγγαριού.

Οι αστυνόμοι απομείναν σύξηλοι. Έκαναν να χτυπήσουν τα γκλόπς πάνω στις ασπίδες αλλά ο θόρυβος που ακουγόταν ήταν αστείος, μικρός και ασήμαντος. Προσπαθούσαν να προχωρήσουν συντονισμένα προς τα εμπρός αλλά το μόνο που κατάφερναν ήταν ένα διαρκές σημειωτόν. Απελπισμένοι και φοβισμένοι κοιτούσαν ο ένας τον άλλον ενώ στο κέντρο της πλατείας γινόταν πανδαιμόνιο από τραγούδια και χορούς.

Μετά από λίγη ώρα η ομάδα όπως ξαφνικά εμφανίστηκε έτσι και χάθηκε. Στη βάση του μεγάλου χριστουγεννιάτικου δένδρου, είχαν αφήσει τα «δώρα» τους, δώδεκα κατάμαυρα κουτιά, τυλιγμένα με κόκκινες αστραφτερές κορδέλες.

Ο επικεφαλής της αστυνομικής δύναμης πολύ αναστατωμένος και αμήχανος ενημέρωσε αμέσως το κέντρο: «Άφησαν δώδεκα κατάμαυρα ξύλινα κουτιά, που μοιάζουν με οστεοφυλάκια και εξαφανίστηκαν. Στην μπροστινή επιφάνεια κάθε κουτιού υπάρχει μια μικρή φωτογραφία και ένα όνομα, Γκόγκολ, Κανελλοπούλου, Κουμής, Andersen, Κόντογλου, Καλτεζάς, Dickens, Τσέχωφ, Παπαδιαμάντης, Αλέξης Γρηγορόπουλος, Ντοστογιέβσκι, Καρκαβίτσας. Επτά από τους δώδεκα είναι έλληνες οι άλλοι μάλλον ξενόφερτοι, κομουνιστές ή τρομοκράτες. Περιμένω επειγόντως εντολές».

Ἀπὸ τὸν περασμένο Ἰούλιο μία νέα ἱστοσελίδα κάνει τὴν ἐμφάνισή της στὸ διαδίκτυο. Πρόκειται γιὰ τὶς Τελευταῖες Μαγνητοταινίες, ἢ Last Tapes, ἕνα ἡλεκτρονικὸ περιοδικὸ κριτικῆς καὶ ἀρθρογραφίας, ποὺ σὰν μέτρο καὶ βάση του ἔχει τὸ κείμενο.

Διεκδικῶντας τὴ δυνατότητα νὰ ἐπιστρέψουν τὶς σημασίες τῶν πραγμάτων ἐκεῖ ποὺ ἀνήκουν, ἐν προκειμένω ἑντὸς τοῦ κειμένου, οἱ Last Tapes πραγματεύονται μία σειρὰ διαφορετικῶν θεμάτων, ἀπὸ πολιτικὰ καὶ φιλοσοφικὰ μέχρι πολιτιστικὰ καὶ τηλεοπτικά, ἔχοντας στὸ νοῦ ὅτι θέλουν νὰ μιλήσουν γιὰ τὶς ἰδέες τους  «ἀγνοῶντας, μὲ ἕνα εἴδος θρασύτατης ἀφέλειας, τὴν ἐξαπλωμένη σύγχρονη χρήση τῶν κειμένων».

Άπὸ σήμερα κυκλοφορεῖ τὸ δεύτερο τεῦχος τοῦ Last Tapes μὲ ἀφιέρωμα στὸ Νέο Μουσεῖο τῆς Ἀκρόπολης καὶ τὴν πόλη.
Στὴν σύνταξη τοῦ περιοδικοῦ βρίσκονται οἱ Δημήτρης Χρυσὸς Τομαρᾶς καὶ Γιάννης Ἀστερῆς.

Τὸ ἔργο ἑνὸς παραγνωρισμένου πνευματικοῦ ἀνθρώπου!

Ἂς εἶναι τούτη ἡ ἔκθεση ἀφορμὴ καὶ εὐκαιρία νὰ μελετἠσουμε καὶ νὰ στοχαστοῦμε σὲ ὅσα μᾶς ἄφησε ὁ μοναδικὸς αὐτὸς ἄνδρας.
Τὰ κείμενά του, τὰ ἀρχιτεκτονικά του ἔργα, οἱ ὁμιλίες του, ἡ ἴδια του ἡ ζωή, παραμένουν χρόνια τώρα φάρος γιὰ τὴν πνευματικὴ ζωή.
Σύντομα θὰ ποστάρω σχετικὸ κείμενο γιὰ τὸν Δ. Πικίωνη, ὄχι βέβαια πὼς κάτι τέτοιο θὰ προσθέσει κάτι καινούργιο.
Πρὸς τὸ παρὸν ἀρκοῦμαι ἀντιγράφοντας τὶς τελευταῖες φράσεις  τῶν αὐτοβιογραφικῶν του σημειωμάτων:

Κάποιος είπε σωστά πως απ’ την υπεύθυνη στάση μας ανάμεσα Ανατολής και Δύσης θα εξαρτηθεί η πορεία του Ελληνισμού. Θα προσθέσω: κι από την αρμόδια σύνθεση των αντιθετικών ρευμάτων σε μια νέα μορφή. Θα μπορούσα ν’ αναλύσω πώς παρουσιάζεται το πρόβλημα τούτο στην Αρχιτεκτονική. Μα θ’ αρκούσε εδώ να πω πως είμαι ανατολίτης.

Στρέφοντας το βλέμμα προς όσα ιστόρησα εδώ απ’ τη ζωή μου, ξανοίγω ωσάν να «διάβαζα κι εγώ –όπως ο ποιητής– στην πέτρα την αρχαία» με τα γράμματα τα «φθαρμένα», ξανοίγω πόθους κι ελπίδες, χαρές, άλγη και πόνους, και απορώ και θαυμάζω πόσα δάκρυα «και πάλι δάκρυα» ο άνθρωπος “ο άμφω βροτόσωμος και άμβροτος ακαμάτοις θεότητος όροις” είναι ορισμένο να υποφέρει για την πνευματική του ανάβαση … Είναι τούτοι οι πόνοι “οι μαλεροί” οι “ακάμαντες” οπού καταρτίζουν μέσα του την πνευματική προσωπικότητα, οπού είναι ωσάν η “αύρα” που, μυστικά, θα περιβάλλει τα έργα του…

Νέοι, αποβάλλοντας το θέλημα το ατομικό, κατεβείτε εις το σκάμμα της υπακοής. Αυτή και μόνη θα σας χαρίσει την αληθινή ελευθερία. Και μην οκνήσετε ποτέ, γιατ’ είναι γραμμένο πως «το να μην μπορέσουμε, ίσως κάποτε μας συγχωρεθεί· το να μην προσπαθήσουμε, ποτέ».

Ὅλο τὸ κέιμενο μπορεῖτε νὰ τὸ διαβάσετε έδῶ.

Τέλη Μαρτίου τοῦ 1864 τὸ λογοτεχνικο-πολιτικὸ μηνιαῖο περιοδικὸ «Ἐπόχα» φιλοξένησε τὴν ἐξομολόγηση ἑνὸς παράδοξου ἀνθρώπου. Τὸ κείμενο, ποὺ ἔφερε τὸν τίτλο «Σημειώσεις ἀπὸ τὸ Ὑπόγειο», ὑπέγραφε ὁ Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, ἐκδότης, μαζὶ μὲ τὸν ἀδελφό του, Μιχαήλ, τοῦ περιοδικοῦ. Ὁ ὑπέρτιτλος αὐτὸς στέγαζε δύο αὐτοτελὴ ἔργα, μὲ ἄμεση ὅμως συνάφεια μεταξύ τους: ἕνα φιλοσοφικοῦ χαρακτήρα δοκίμιο μὲ τὴ μορφὴ μονολόγου, καὶ μὲ τίτλο «Ὑπόγειο», καὶ μία νουβέλα, τὸ  «Μὲ ἀφορμὴ τὸ ὑγρὸ χιόνι», ποὺ διαθέτει ἱστορία, πρωταγωνιστὲς καὶ πρωταγωνίστρια, λύση, κι ἔρχεται νὰ στηρίξει ὡς λογοτέχνημα τὴ φορὰ αὐτὴ τὶς ἀπόψεις ποὺ ἀναπτύσσονται στὸ πρῶτο μέρος.

Τὸ «Ὑπόγειο», ὅπως ἔχει ἐπικρατήσει ἀπὸ τὶς ὣς τώρα ἑλληνικὲς μεταφράσεις του νὰ τιτλοφορεῖται στὰ καθ’ ἡμᾶς το σύντομο αὐτὸ ἔργο, ἀποτελεῖ σταθμὸ στὴ βιβλιογραφία τοῦ συγγραφέα, ὄχι μόνο γιὰ τὸν τρόπο ἀφήγησης, ἀλλά, καί, κυρίως, γιὰ τὰ κεφαλαιώδη φιλοσοφικὰ ζητήματα ποὺ ἔθετε, πρώτη φορὰ τόσο ὁλοκληρωμένα καὶ ἄνευ περιστροφῶν, ὁ Ντοστογιέφσκι, ζητήματα ποὺ θὰ ξανατεθοῦν στὰ μεγάλα μυθιστορήματά του, ποὺ ἔπονται ἀμέσως μετἀ καὶ τὸν καταξιώνουν παγκοσμίως ὡς μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες λογοτεχνικὲς μορφές. Ἀρκετοὶ ἀπὸ τοὺς παλιούς, μἀ κι ἀπὸ τοὺς πιὸ σύγχρονους μελετητὲς τοῦ Ντοστογιέφσκι, ὅπως ἐπὶ παραδείγματι ὁ Β. Β. Ροζάνοφ,  θεωροῦν τὶς «Σημειώσεις ἀπὸ τὸ Ὑπόγειο» «ἀκρογωνιαῖο λίθο» τοῦ λογοτεχνικοῦ ἔργου του.

Ἡ συνέχεια τῶν  μεταφράσεων τῶν ἔργων τοῦ Φ.Μ. Ντοστογιέφσκι εἶναι οἱ Ἀδελφοὶ Καραμαζώφ καὶ εἶναι ἤδη στὰ χέρια μου!
1.700 σελίδες περίπου σὲ ἕναν τόμο πάντα!

Ἕνας δυνατὸς ἥλιος πρόβαλε ἔξαφνα μέσα τὴν νύχτα.

Ἡ Ἀθήνα φωτίστηκε!

Τὴν Τετάρτη 3 Νοεμβρίου στὶς 8:30μ.μ. στὴν αἴθουσα τῆς Ἑλληνικῆς Ἑταιρείας [Τριπόδων 28, Πλάκα] ὁ Κώστας Κουτσουρέλης καὶ ἡ ἀφεντιά μου θὰ μιλήσουμε γιὰ τὸ ποιητικὸ ἔργο τοῦ Ἀντώνη Ζέρβα.

Ὅσοι παρακολουθοῦν τὴν Ἴνδικτο ἀπὸ τὰ πρῶτα της βήματα, γνωρίζουν πὼς ὁ Ἀντώνης Ζέρβας εἶναι ἀπὸ τότε σταθερὸς συνεργάτης.

Δὲν εἶναι λίγα τὰ βιβλία ποὺ φιλοξενοῦνται στὸν κατάλογο τῆς ᾽Ινδίκτου καὶ φέρουν τὴν ὑπογραφή του. Ἀκόμα περισσότερα ὅμως εἶναι αὐτὰ ποὺ διακριτικὰ καὶ γενναιόδωρα ὑπέδειξε. Οἱ Βίοι Ἐλάσσονες τοῦ Pierre Michon, ἡ Ἕρση τοῦ Γ. Δροσίνη, ὁ Ἐρωτισμὸς τοῦ Ζ. Μπατάιγ εἶναι λίγα ἀπὸ αὐτά.

Ἐργάτης τῶν γραμμάτων ἀπὸ τοὺς λίγους, ἀπομονωμένος στὶς Βρυξέλλες ὅπου ζεῖ καῖ ἐργάζεται, παραμένει στὸ κέντρο τῆς ἑλληνικῆς πνευματικῆς ζωῆς, ὅντας συγχρόνως τὸ περιθώριο αὐτῆς.

Στὴν ἀγορὰ τοῦ Πειραιῶς

στὸ καφενεῖο τοῦ Λεμπέση

μπαίνοντας ἕνα πρωὶ

σκουντάει καὶ ρίχνει ―

ἄθελα λένε ― τὸ μαρκούτσι

τοῦ ναργιλὲ τοῦ Μπούτου τοῦ Γιαννάκη

ξάδελφος πρῶτος τοῦ πατέρα μου

«Σκύψε ὠρὲ Μῆτρο νὰ τὸ πιάσεις»

«Εἶμ’ ἀπ’ αὐτοὺς ἐγὼ

ποὺ σκύβουν μωρὲ Γιάννη!»

«Θὰ σκύψεις Μῆτρο»

καὶ τοῦ ἀνάβει τρεῖς

μ’ ἐκεῖνο τὸ πεντάσφαιρο καὶ τὸ μονόγραμμα
πάνω στὰ φιλντισένια κόκκαλά του
στὴν ἀγορὰ τοῦ Πειραιῶς

στὸ καφενεῖο μέσα τοῦ Λεμπέση.

Ὁ χρόνος ποὺ κύλησε μὲ βρίσκει πλέον ἐκδότη καὶ φίλο τοῦ τριαντάχρονου τότε ποιητῆ, ἐκεῖνον δὲ ὡριμότερο κι ἀποσυρμένο ἀπὸ τὶς μάχες τῆς νεότητας.

Ἀντιγράφω ἀπὸ τὴν συλλογὴ Ὡδὲς καὶ Σχόλια ποὺ πρωτοδημοσιεύθηκε στὶς Συλλογές:

Σὰν ἦταν νέος, τὸν ἐπαινοῦσαν πολλοὶ σπουδαίοι ἄνδρες τῆς ἐποχῆς του.

Σὰν ὡρίμασε, τὸν ἐπαινοῦσαν οἱ μέτριοι καὶ οἱ συγκαταβατικοί.

Μετὰ τὴν κηδεία του ὅλοι κάθησαν νὰ φάνε

καὶ ὁρισμένοι, παραδόξως, ἔκαναν τὸν σταυρό τους.

Θυμήθηκαν καὶ ἔλεγαν:

Ὅταν εἶχε ἀρχίσει πιὰ νὰ κατανοεῖ τὴ θεία λειτουργία, λέξη πρὸς λέξη,

ἔνιωσε πὼς εἶχε χάσει πιὰ τὴν πίστη του.

Ἀπὸ τὸ ἄσβεστο μένος του πρὸς τοὺς Ἐβραίους,

ἤθελε νά ‘ναι Ἐβραίος.

Παραπονιόταν πὼς σὰν ἀρθρογραφοῦσε, κανεὶς δὲν ἔλεγε τίποτα.

Σὰν ἔπαψε νὰ ἀρθρογραφεῖ, ὅλοι τὸν ρωτούσαν πότε θὰ μπεῖ τὸ νέο του ἄρθρο.

Νέος καὶ ἐπηρμένος, δήλωνε πὼς δὲν διάβασε βιβλία ποὺ εἶχαν γραφεῖ μετὰ τὸ 1970.

Στὰ πενήντα του, διάβαζε μόνο ὅ,τι εἶχε γραφεῖ μεταξὺ ’60 καὶ ’70

γιὰ νὰ καταλάβει πὼς ἦταν νέος.

Πίστευε ὅτι ἡ ὕπαρξη ἦταν στὴ διάκρισή του,

κι ἔμεινε ἀδιάκριτος μέχρι τέλους.    [...]

Τὸ ποιητικό του σῶμα ἀριθμεῖ ὀκτὼ ἀκόμα πτυχές, οἱ τελευταῖες ἕξι στὴν Ἴνδικτο.

Τὸν Δεκέμβριο τοῦ 2008  τὸ σύνολο τοῦ ποιητικοῦ του ἔργου συγκεντρώθηκε σὲ ἕναν τόμο ὑπὸ τὸν τίτλο Συλλογές [1983-2006]. Στὶς ἑπόμενες μέρες δὲ θὰ κυκλοφορήσει καὶ ἡ νέα του συλλογὴ μὲ τίτλο Μερικὰ-Μερικά.

Μὲ ἀφορμὴ αὐτὴ τὴν νέα Συλλογὴ Τὸ Κοινὸν τῶν Ὡραίων Τεχνῶν καὶ ὁ  Ἄγγελος Καλογερόπουλος σκέφτηκαν καὶ ὀργανώνουν τὴν βραδιά, τὴν ἀφιερωμένη στὸν Ἀ. Ζέρβα.

Κλείνω μὲ μιὰ μικρὴ ἀκροτελεύτια παρέκβαση. Μὲ τὸ ἐξώφυλλο τῶν Συλλογῶν ὁ νοῦς μου πηγαίνει ξανὰ στὸν Πέρη. Ἐκεῖνος εἶχε θελήσει νὰ μποῦν τὰ ἀρχαϊκά του ἄλογα ὡς προμετωπίδα στὴν 1η ἔκδοση τῶν Ἄκτων.

Ἐκκρεμεῖ καιρὸ τώρα μία ἔκδοση καὶ μία ἔκθεση γιὰ κεῖνον.
Εἶναι ἕνα χρέος ποὺ μὲ βαραίνει καὶ μὲ στοιχειώνει.

Τὸ βραβεῖο Λογοτεχνικοῦ Δοκιμίου-Μελέτης τοῦ περ. Διαβάζω ἀπονεμήθηκε στὸν

Γιάννη Κιουρτσάκη γιὰ τὸ Ἕνας χωρικὸς στὴ Νέα Ὑόρκη.

Τὸ βραβεῖο ἀπένειμε ὁ  ποιητής καὶ βιβλιογράφος Δημήτρης Δασκαλόπουλος.

Γιὰ τὴν βράβευσή του ὁ Γιάννης Κιουρτσάκης ἔκανε τὴν ἀκόλουθη δήλωση:

«Εἶχα χαρεῖ εἰλικρινὰ τὸ βραβεῖο τοῦ Διαβάζω, τὴν πρώτη χρονιὰ ποὺ ἀπονεμήθηκε.  Καὶ θὰ ἦταν ὑποκριτικὸ ἂν ἔλεγα πὼς δὲν τὸ χαίρομαι καὶ σήμερα. Ὅπως θὰ ἦταν ἄδικο νὰ μὴν εὐχαριστήσω τὴν ἐπιτροπή, ποὺ μόχθησε νὰ διαβάσει τόσα βιβλία καὶ ξεχώρισε στὴν κατηγορία τοῦ δοκιμίου, τὸ μικρό μου στοχαστικὸ ἀφήγημα. Ὅμως, ἐτούτη τὴ στιγμὴ ποὺ ἡ συλλογικὴ ζωή μας γνωρίζει μιὰ κατρακύλα χωρὶς προηγούμενο στὴν ὁποῖα ἔχουμε συμβάλει ὅλοι – αὐτὴ ἡ κρίση εἴμαστε ἐμεῖς – ἀναρωτιέμαι: εἶναι ἄραγε τυχαῖο ὅτι ἡ ἔξαρση τοῦ ναρκισσισμοῦ, τῆς αὐτοπροβολῆς, τῶν προσωπικῶν ἀνταγωνισμῶν, τῶν πελατειακῶν σχέσεων καὶ τῶν μικρόψυχων καβγάδων, ποὺ μαστίζουν καὶ τὸ λογοτεχνικό μας σινάφι εἰς βάρος κάθε ἔννοιας πνευματικῆς ζωῆς, συμπίπτει μ’ ἕναν πληθωρισμὸ πανηγυρικῶν ἐκδηλώσεων γιὰ τὸ βιβλίο, συμπεριλαμβανομένων τῶν βραβείων; Κι ἂν φαίνομαι ὑπερβολικός, τουλάχιστον ἂς ἀναρωτηθοῦμε ὅλοι: πόσο οἱ βραβεύσεις τῶν τελευταίων χρόνων μᾶς ἔχουν βοηθήσει, ἔστω ἀτομικά, “νὰ σηκωθούμε λίγο ψηλότερα”. Πόσο ἔχουν βοηθήσει τὴ λογοτεχνικὴ δημιουργία καὶ τὸ μοίρασμά της μὲ τὸν ἀναγνώστη; Αὐτὲς οἱ πικρὲς ἀπορίες μὲ ἐμποδίζουν νὰ δεχτῶ μὲ ἤρεμη συνείδηση τὸ βραβεῖο.

Γιάννης Κιουρτσάκης

10 Μαΐου 2010»

Τὰ σύμπαντα σήμερον, χαρᾶς πληροῦνται.
Χριστὸς ἐτέχθη ἐκ τῆς Παρθένου.

Σὲ ὅλους εὐχὲς γιὰ Καλὰ κι Εὐλογημένα Χριστούγεννα!

Πιστεύω πὼς τὰ ἐρωτήματα γενικῶς εἶναι πολύπλοκα, γι᾽ αὐτὸ καὶ κατὰ κανόνα δὲν ἐμπιστεύομαι τὶς ἀπαντήσεις ποὺ ἁπλοποιοῦν.

Ἔτσι ὅταν ἡ κ. Μικέλλα Χαρτουλάρη μοῦ ζήτησε νὰ ἀπαντήσω στὸ γνωστὸ πλέον σὲ ὅλους μας ἐρωτηματολόγιο τοῦ Προύστ προσπάθησα νὰ τὸ ἀποφύγω.

Μιὰ ὅμως ἀπὸ τὶς φωνὲς ποὺ μοῦ τριβελλίζουν συνήθως τὸν νοῦ μοῦ σφύριξε τὸ ἀπολαυστικὸ τοῦ Πόρτσια: Χωρὶς αὐτὴν τὴν βλακώδη ματαιότητα ποὺ εἶναι τὸ νὰ ἐπιδεικνυόμαστε καὶ ποὺ ἀνήκει σὲ ὅλους καὶ σὲ ὅλα, δὲν θὰ βλέπαμε τίποτα καὶ δὲν θὰ ὑπῆρχε τίποτα.

Μετὰ ἀπ᾽ αὐτὸ δὲν ἤθελα ἄλλο, παραδώθηκα! Καὶ ἡ ἀλήθεια εἶναι πὼς τὸ χάρηκα περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλη φορά.

Ἴσως γιατὶ πέρα ἀπὸ πολύπλοκα τὰ ἐρωτήματα  εἶναι πολλὲς φορὲς καὶ βασανιστικὰ ἢ ἀκόμα καὶ ἀποκαλυπτικά! Ἀρκεῖ νὰ θὲς νὰ μπεῖς στὴ βάσανό τους καὶ νὰ τὸ παλέψεις.

Ἐλπίζω οἱ ἐρωταπαντήσεις νὰ ἔχουν κάποιο ἐνδιαφέρον. Ἐπειδὴ ὅμως πολὺ ἀμφιβάλλω, γιὰ σιγουριὰ τὶς συνοδεύω μὲ τρία ἕργα τοῦ Διαμαντῆ Διαμαντόπουλου, ἑνὸς ἐκ τῶν ἀγαπημένων μου ζωγράφων, ὅπως ἀπαντῶ στὴν σχετικὴ ἐρώτηση.

Τὸν Δ. Διαμαντόπουλο, εἶχα τὴν εὐκαιρία, δύο χρόνια πρὶν πεθάνει, τὸ 1995, νὰ τὸν γνωρίσω καὶ νὰ μιλήσω μαζί του. Μὲ τὸν Πέρη λέγαμε νὰ κάνουμε ἕνα ἀφιέρωμα στὸ περιοδικό. Τοῦ εἴχαμε ζητήσει μάλιστα νὰ τυπώσουμε καὶ ἕνα λεύκωμα μὲ τὰ ἔργα του. Ἦρθε ὅμως ὁ θάνατός του καὶ διέκοψε κάθε συζήτηση. Ἀκόμα ἐλπίζω πὼς θὰ μπορέσω νὰ ἀσχοληθῶ περισσότερο μὲ τὸ ἔργο του, μὰ δὲν τὰ ἔχω καταφέρει. Τουλάχιστον ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἄποψη, τὴν εἰκαστική,  τὸ σημερινὸ post θὰ κουβαλᾶ κάτι ποὺ ἀξίζει τὸν κόπο καὶ μὲ τὸ παραπάνω.

Τὸ Ἐρωτηματολόγιο μὲ τὶς ἀπαντήσεις μου δημοσιεύτηκε στὴν ἐφ. ΤΑ ΝΕΑ τὸ Σάββατο 22 Αὐγούστου μὲ ἐπιμέλεια τῆς κ. Μικέλλας Χαρτουλάρη, τὴν ὁποῖα θερμὰ εὐχαριστῶ γιὰ τὴν φροντίδα καὶ τὸ ἐνδιαφέρον.

Η απόλυτη ευτυχία για σας είναι;
Πάντα σχετική κι αδιάφορη.
Τι σας κάνει να σηκώνεστε το πρωί;
Η προσδοκία.
Η τελευταία φορά που ξεσπάσατε σε γέλια;
Σήμερα Τρίτη πρωί διαβάζοντας τον Νεόκοπο.

Το βασικό γνώρισμα του χαρακτήρα σας, είναι;
Η προθυμία. Η επιμονή.
Το βασικό ελάττωμά σας;
Η επιμονή.
Σε ποια λάθη δείχνετε τη μεγαλύτερη επιείκεια;
Στα δικά μου!
Η τελευταία φορά που κλάψατε;
Στον θάνατο του φίλου μου Π. Ι.
Με ποια ιστορική προσωπικότητα ταυτίζεστε περισσότερο;
Με τον Μανουήλ Κομνηνό.
Ποιοι είναι οι ήρωές σας σήμερα;
Ο γιος μου Κίμων και η κόρη μου Μαρίνα.
Οι αγαπημένοι σας συγγραφείς;
Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Τόμας Μαν, Πιερ Μισόν, Αντόνιο Πόρτσια, κάποτε κι ο Γ. Σεφέρης.
Ποια αρετή προτιμάτε σε έναν άντρα;
Την καθαρότητα και την ευθύτητα.
…Και σε μια γυναίκα;
Την κατανόηση και την υπομονή.

Διαμαντῆς Διαμαντόπουλος, Τὰ καρπούζια

Ο αγαπημένος σας συνθέτης;
Το ρεπερτόριο περιλαμβάνει άλλες φορές Μότσαρτ, πάντα Ρink Floyd, σχεδόν πάντα Σεργκέι Ραχμάνινοφ και ανά πάσα στιγμή Χατζιδάκι και Σαββόπουλο. Τώρα τελευταία αγαπώ πολύ και τον Αλκίνοο.
Το τραγούδι που σφυρίζετε κάνοντας ντους;
Αν το κατόρθωνα, θα σφύριζα ό,τι κι ο πατέρας μου: Απ΄ την Κική και την Κοκό ποια να διαλέξω…
Το βιβλίο που σας σημάδεψε;
Χωρίς ενδοιασμό, Διονυσίου Αρεοπαγίτου Περί θείων ονομάτων.
Η ταινία που σας σημάδεψε;
«Νοσταλγία» του «ποιητή» Ταρκόφσκι.
Ο αγαπημένος σας ζωγράφος;
Διαμαντόπουλος, Παρθένης, Ματίς, Γκογκέν, Μπρακ.
Το αγαπημένο σας χρώμα;
Μαύρο του Πανσέληνου και χοντροκόκκινο.
Ποια θεωρείτε ως τη μεγαλύτερη επιτυχία σας;
Όταν επιτέλους θα συμφιλιωθώ με την αποτυχία μου.
Το αγαπημένο σας ποτό;
Νερό με λεμόνι.
Για ποιο πράγμα μετανιώνετε περισσότερο;
Για τις δικαιολογίες που εφευρίσκω.
Τι απεχθάνεστε περισσότερο απ΄ όλα;
Τη μικροψυχία.
Όταν δεν ασχολείστε με τις εκδόσεις, ποια είναι η αγαπημένη σας ασχολία;
Σκαλίζω, ποτίζω, γεύομαι.
Ο μεγαλύτερος φόβος σας;
Παραμένει ανομολόγητος.
Σε ποια περίπτωση επιλέγετε να πείτε ψέματα;
Μπροστά στο αβάσταχτο βάρος της αλήθειας.
Ποιο είναι το μότο σας;
«Εγώ, κύριοι, τη διασκεδάζω την αποτυχία μου στην ύπαρξη».
Πώς θα επιθυμούσατε να πεθάνετε;
Αθώος του αίματος.
Εάν συνέβαινε να συναντήσετε τον Θεό, τι θα θέλατε να σας πει;
«Αμήν σοι λέγω, σήμερον μετ΄ εμού έση εν τω παραδείσω».
Σε ποια πνευματική κατάσταση βρίσκεστε αυτόν τον καιρό;
Σε αυτήν της ακηδία, χρόνια τώρα, παραμένοντας αμετανόητα άνθρωπος του πάθους.

Ὁ Εὐαγγελισμὸς ἐν τῷ οἴκῳ, Icon Gallery, Ohrid, Fyrom, 1300-1320. Φορητὴ εἰκόνα, 94.5x80.3ἑκ.

Πρὶν τέσσερα χρόνια περίπου ἕνας καλὸς φίλος καὶ συνεργάτης τῆς Ἰνδίκτου ὁ Ἰωάννης Κανέλλος εἴχε τὴν ἰδέα. Τὸ Ἵδρυμα Ὀρμύλια καὶ πιὸ συγκεκριμένα τὸ Διαγνωστικὸ Κέντρο Ἔργων Τέχνης, σὲ συνεργασία μὲ τὴν Ἴνδικτο, ὑλοποίησαν τὸ πρῶτο ἐν Ἐλλάδι Εἰκονικὸ Μουσεῖο. Τὸ ὄνομα αὐτοῦ Εὐαγγελισμὸς τῆς Θεοτόκου.

Ἡ ἔννοια τοῦ εἰκονικοῦ μουσείου (virtual museum) ἔχει πιὰ ἀρχίσει νὰ μπαίνει στὸ λεξιλόγιό μας.
Παράγωγο κι αὐτὴ τῶν σύγχρονων ψηφιακῶν τεχνολογιῶν, παιδὶ ἴσως καλύτερα μιᾶς κοινωνίας ποὺ ἀναγνωρίζεται πιὰ ὡς κοινωνία τῆς ἐπικοινωνίας, τῆς πληροφορίας καὶ τῆς γνώσης, τὸ εἰκονικὸ μουσεῖο προσδιορίζει ἕνα σύνολο ἐφαρμογῶν ποὺ στοχεύουν νὰ μεταφέρουν, καμιὰ φορὰ μάλιστα καὶ νὰ ἐπεκτείνουν τὴν κλασικὴ ἔννοια τοῦ μουσείου στὴν διάσταση τοῦ παγκόσμιου ἱστοῦ. Εὔκολα καταλαβαίνει κανεὶς τὸ ἐνδιαφέρον ἀλλὰ καὶ τὴν χρησιμότητα τέτοιων προσπαθειῶν: ἀνετότερη διοίκηση τοῦ χρόνου καὶ τοῦ χώρου, εὔκολη πρόσβαση σὲ ἐκθεσιακὲς συλλογές, ἐκδημοκρατισμὸς τῆς πολιτιστικῆς κληρονομιᾶς, προσαρμογὴ τοῦ ἐκτιθέμενου ὑλικοῦ σὲ διαφορετικὰ προφὶλ καὶ σκοποὺς ἐπίσκεψης, νέες μουσειακὲς ὑπηρεσίες κ.λπ. Καὶ βέβαια μιὰ νέα οἰκονομία βασισμένη στὰ διατιθέμενα περιεχόμενα.

Ἱερὰ Μονὴ Σταυρονικήτα, Ἅγιον Ὄρος

Πράγματι, κάνοντας ἕναν περίπατο στὸ διαδίκτυο, βρίσκει κανεὶς κιόλας ἕνα σημαντικὸ ἀριθμὸ ἐφαρμογῶν ποὺ αὐτονομάζονται «εἰκονικὰ μουσεῖα». Γρήγορα καταλαβαίνει κανεὶς τὴν ἔκταση ποὺ πῆρε μιὰ τέτοια ἔννοια, μιὰ ποὺ τόσο οἱ στόχοι ὅσο καὶ ἡ σύλληψη τοῦ κάθε τέτοιου μουσείου ἐξυπηρετοῦν συγκεκριμένες λογικὲς ἤδη ὑπαρχόντων μουσειακῶν ἱδρυμάτων, χωρὶς νὰ ἀνταποκρίνονται πάντοτε σὲ ἕνα πρότυπο, ἕναν ὁρισμό, ἢ μία χάρτα ἀπαιτήσεων. Τὶς περισσότερες φορές, ἕνα εἰκονικὸ μουσεῖο εἶναι ἡ ἁπλὴ μεταφορὰ στὸ διαδίκτυο ἑνὸς μέρους ἀπὸ τοὺς θησαυροὺς ποὺ ἐκθέτει σὲ πραγματικὸ χῶρο καὶ χρόνο ἕνα τυπικὸ μουσεῖο. Σπάνια βρίσκει κανεὶς ἐναλλακτικὲς προτάσεις εἰκονικοῦ μουσείου.

Ἱερὸν Κοινόβιον Εὐαγγελισμοῦ, Ὁρμύλια Χαλκιδικῆς

Σὲ μιὰ τέτοια, ἐναλλακτικὴ πρόταση στοχεύει τὸ μουσεῖο ποὺ ἵδρυσε ἡ Ἴνδικτος σὲ συνεργασία μὲ τὸ Ἵδρυμα Ὀρμύλια. Πρόκειται, ἀκριβῶς, γιὰ ἕνα θεματικὸ εἰκονικὸ μουσεῖο: «ἐκθέτει», μὲ ἄλλα λόγια, ἀντικείμενα ποὺ ἀναπτύσσουν ἕνα καὶ μόνο θέμα, συγκεκριμένα, τὸ θέμα τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου. Ἐξ οὗ καὶ ὁ τίτλος του. Μελετώντας γόνιμες μεταφορὲς μιᾶς τυπικῆς ἐπίσκεψης σὲ ἕνα πραγματικὸ μουσεῖο, τὸ εἰκονικὸ μουσεῖο Ὁ Εὐαγγελισμὸς τῆς Θεοτόκου προτείνει πολυεπίπεδα σενάρια προκειμένου νὰ γνωρίσει ὁ ἐπισκέπτης τὸ θέμα τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἔτσι ὅπως αὐτὸ ἐπεξεργάζεται καὶ ἀναπτύσσεται μέσα ἀπὸ τὴν βυζαντινὴ εἰκονογραφία. Τὸ ὑλικὸ ποὺ παραθέτει σὲ κάθε ἐπισκέπτη του, δὲν ἀνήκει σὲ κάποιο ἵδρυμα: προέρχεται ἀπὸ μιὰ συλλογὴ ἔργων ποὺ προέρχονται ἀπὸ διαφορετικοὺς τόπους καὶ ἱδρύματα, χωρὶς διάκριση σχολῶν, τεχνοτροπιῶν, τεχνικῶν καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἐπιδίωξη μιᾶς τέτοιας προσπάθειας εἶναι νὰ βοηθήσει τὸν κάθε χρήστη νὰ ἐμβαθύνει στὸ νόημα ἑνὸς τέτοιου θέματος, ποὺ διατρέχει τοὺς αἰῶνες καὶ τοὺς πολιτισμούς, ἀπασχολώντας πάντοτε τὸν ἄνθρωπο καὶ τὴν σχέση του μὲ τὴν μοῖρα του.

Dionisy the Russian, Ὁ Εὐαγγελισμὸς ἐν τῷ οἴκῳ: Γ΄ Οἶκος τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου, Ferapontov Monastery, Vologda, Russia, 1502. Τοιχογραφία.

Περιδιαβαίνοντας τὰ ἔργα ποὺ διαθέτει τὸ μουσεῖο Ὁ Εὐαγγελισμὸς τῆς Θεοτόκου, ὁ ἐπισκέπτης μπορεῖ ἔτσι νὰ προσαρμόσει τὴν ἐπίσκεψή του κατὰ ἔργο ἢ σύνολο ἔργων σύμφωνα μὲ κάποια ἀπὸ αὐτὲς τὶς τοπικές, νὰ τὸ μελετήσει σὲ βάθος ἢ νὰ ἀρκεστεῖ σὲ κάποιες πληροφορίες, νὰ ἐντοπίσει τὸ ἐνδιαφέρον του σὲ συγκεκριμένες τοπικὲς κλπ. Τὸ μουσεῖο προσαρμόζεται καὶ σὲ διαφορετικὰ προφὶλ ἐπισκέπτου καὶ σὲ διαφορετικοὺς σκοποὺς ἐπίσκεψης. Ἂν καὶ ἡ ἑρμηνευτικὴ προσέγγιση ἀποτελεῖ τὸν τελικὸ σκοπὸ αὐτοῦ τοῦ μουσείου, μιὰ ποὺ ὅλα, σὲ μία γλῶσσα, προσφέρουν στὸ νόημα καὶ στὴν ἀνάδειξη τῆς σημασίας, τὸ μουσεῖο αὐτὸ δὲν ὑποχρεώνει τὸν ἐπισκέπτη: ἡ ὀργάνωσή του καὶ οἱ λειτουργίες πλοήγησης ποὺ παρέχει προτείνουν, δὲν ἀναγκάζουν. Τόσο ὁ ἐνδιαφερόμενος γιὰ τὰ τοπία τῆς ἱστορίας τῆς τέχνης ὅσο καὶ ὁ συντηρητὴς ἔργων τέχνης, τόσο ὁ ζωγράφος ὅσο καὶ ὁ θεολόγος θὰ βροῦν θέματα ἄξια τῆς προσοχῆς τους κατὰ τὸν τρόπο ποὺ ἀνταποκρίνεται στὶς πρακτικές τους.

Ἡ εἴσοδος στὸ Μουσεῖο εἶναι δωρεὰν, μπεῖτε καὶ θαυμάστε, πλοηγηθεῖτε στὶς εἰκόνες, δεῖτε τὶς ἀναλύσεις τῶν λεπτομερειῶν!

Μεταφραστικό κατόρθωμα πρώτης γραμμής

Μέσα από τις μεταφράσεις του Αλεξάνδρου και τη δουλειά του στον Ντοστογιέφσκι, πήρα την πρώτη γεύση της μεγάλης λογοτεχνίας, την πρώτη μυρωδιά αληθινού μυθιστορήματος. Τον Ντοστογιέφσκι τον ξαναδιάβασα στα είκοσι πέντε μου, στα γαλλικά αυτή τη φορά, και ξανά στη μετάφραση του Αλεξάνδρου πριν από δέκα χρόνια. Χωρίς να πάψει να με γοητεύει το λογοτεχνικό ιδίωμα της δεκαετίας του πενήντα, με τις ακρότητες της δημοτικής, είχε αρχίσει να μου φαίνεται κάπως μακρινό.

Και τώρα ήρθε η δουλειά της Ελένης Μπακοπούλου- οι Δαιμονισμένοι πέρυσι και ο Ηλίθιος φέτος. Η μετάφρασή της είναι μια σημαντική λογοτεχνική κατάθεση στη δική μας γλώσσα. Το γεγονός ότι καταφέρνει να αποδώσει την προφορικότητα του Ντοστογιέφσκι χωρίς ούτε στιγμή ο λόγος να χάνει την πυκνότητά του χωρίς στιγμή χαλάρωσης πιστεύω πως είναι ένα πρώτης γραμμής κατόρθωμα. Πέρα από τη γοητεία του κειμένου, που καταφέρνει να το κάνει δικό μας, δείχνει πως η γλώσσα που μιλάμε, αυτήν που κακοποιούμε ακόμη και γράφοντας, δεν έχει χάσει τίποτε από το εκφραστικό της έρμα. Προσωπικά της χρωστώ ευγνωμοσύνη. Και περιμένω από τις Εκδόσεις Ίνδικτος τη συνέχεια. Ευτυχώς ο Ντοστογιέφσκι ήταν αναγκασμένος να βιοπορίζεται από τα κείμενά του και έχει γράψει μπόλικα.

Έπιστρέφουμε μετὰ ἀπὸ ἀπουσία μηνῶν.
Αὐτὴ τὴ φορὰ ὀργανωμένοι καὶ πολυτονικοί!

Στοὺς μῆνες ποὺ πέρασαν ἦταν λίγες οἱ φορὲς ποὺ θέλησα νὰ ἐκφραστῶ.
Ὄχι πὼς ἔγιναν λίγα, μὰ μέσα στὴν ἀναμπουμπούλα, καλύτερα νὰ σιωπᾶ κανείς.

Στὴν Ἴνδικτο, ἐτοιμάζουμε τὸ νέο βιβλίο τοῦ Γιάννη Κιουρτσάκη.
Τίτλος: Ἕνας χωρικὸς στὴ Νέα Ὑόρκη. Θα κυκλοφορήσει τὸν Οκτώβριο.
Ὁ ἐρχομός τοῦ Γιάννη Κιουρτσάκη μᾶς γέμισε χαρὰ καὶ ἱκανοποίηση.

Τὴν ἴδια χαρὰ μᾶς ἔδωσε καὶ ὁ ἐρχομός τοῦ Ἄρη Δαβαράκη.
Ἀρχικὰ γιὰ νὰ συμμετάσχει στὸ υπὸ ἔκδοση Λεύκωμα μὲ θέμα τὸ Ἅγιον Ὄρος.
Ἡ κατἀληξη ἦταν νὰ μᾶς ἐμπιστευθεῖ τὸ μυθιστόρημά του ὑπὸ τὸν προσωρινὸ τίτλο: Ὁ Βασίλης τὸν 21ο αἰῶνα.
Τὸ κείμενο δημοσιεύεται σὲ συνέχειες στὸ site τοῦ συγγραφέα: http://www.prosopa.com.
Ὅποιος θέλει μπορεῖ νὰ πάρει μιὰ γεὐση, ἀναμένοντας τὴν κυκλοφορία του, ἀρχὲς Νοεμβρίου.

Τὴν ἴδια περίπου περίοδο θὰ κυκλοφορήσει καὶ τὸ Λεύκωμα τοῦ Γιώργου Πίττα μὲ θέμα τὴν Άθηναϊκὴ Ταβέρνα.
Λεύκωμα πλημυρισμένο ἀπὸ τὸ μεράκι καὶ τὴν ἀγάπη τοῦ Γιώργου γιὰ ἕνα θέμα ἀρκετὰ πρωτότυπο.
Ὁ Γιῶργος πρωτόρθε στὴν Ἴνδικτο ἀναζητώντας βοήθεια στὴν διαχείριση του blog του: Σημάδια τοῦ Αἰγαίου.
Καταλήξαμε νὰ μιλᾶμε γιὰ Πανηγύρια καὶ νὰ μαστορεύουμε τὸ Λεύκωμά του.

Καιρὸ τώρα ἐτοιμάζουμε  ἕνα ἀκόμα Λεύκωμα. Κατὰ τὰ φαινόμενα το 2009 θὰ εἶναι ἡ χρονιὰ τῶν Λευκωμάτων στὴν Ἴνδικτο.
Θέμα του τὸ Ἅγιον Ὄρος.
Αύτὴ τὴ φορὰ ὅμως μὲ τὴν ματιὰ ἑνὸς μοναχοῦ. Ἑνὸς μοναχοῦ-φωτογρἀφου.
Τοῦ ἰδίου εἶναι καὶ οἱ δημοσιευόμενες ἐδῶ φωτογραφίες, μόνο ποὺ αὐτὲς κόπηκαν στὴν τελικὴ ἐπιλογή.
Μαζὶ μὲ τὶς φωτογραφίες καὶ ἕνα κείμενο-μαρτυρία τοῦ Ἄρη Δαβαράκη γιὰ τὸ Ὄρος.

Δίπλα σὲ ὅλα αὐτὰ καὶ ὁ ἔβδομος τὀμος τῆς Ἀνθρωποδείας τοῦ Δημήτρη Δημητριάδη, καθὼς καὶ ἡ ἐπανέκδοση, αὐτὴ τὴ φορὰ στὴν Ἴνδικτο τοῦ Πεθαίνω σὰν Χώρα. Ἀπὸ τὸν Δημήτρη Δημητριάδη καὶ ἡ μετάφραση τοῦ L’ expérience intérieure τοῦ Ζώρζ Μπατάιγ.

Ἀλλὰ ὥς ἐδῶ τὰ τῆς Ἰνδίκτου. Ἑν καιρῶ θὰ ἐπανἐλθω.

Ερχόταν από το φώς και πήγαινε σ’  ένα φώς μεγαλύτερο
όλο χαρά ήταν το κελλί του.
Πού χάθηκε, τό πλάσμα τό φωτεινό, ο ακτινοβόλος τής αγάπης;

Και γιατί οι φτωχοί που δεν έχουν παρά μόνο τήν ελπίδα  να τους οδηγεί
δεν βλέπουν πιά το φανό του πέρα μέσα στή νύχτα;

Είθε να υψωνόταν μες στο λυκόφως τους
εκείνος, ο εσπερινός αστέρας τής μεγάλης ένδειας.

[Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Το Βιβλίο της Φτώχειας και του Θανάτου, μετ. Βασ. Παπαγεωργίου]

Ο Ράινε Μαρία Ρίλκε γεννήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου του 1875 στην Πράγα και τα παιδικά του χρόνια χαρακτηρίστηκαν από κακουχίες. Ο πατέρας του, Josef Rilke (1838-1906), έγινε ανώτερος υπάλληλος σιδηροδρόμου μετά από μια ανεπιτυχή στρατιωτική σταδιοδρομία. Η μητέρα του, Sophie («Phia») Entz (1851-1931), καταγόταν από μια ευκατάστατη οικογένεια βιομηχάνων της Πράγας, τους Entz-Kinzelbergers, οι οποίοι κατοικούσαν σε ένα παλάτι στην οδό Herrengasse (Panská) 8, όπου ο μικρός Ρίλκε μεγάλωσε. Ο γάμος των γονέων του έγινε το 1884. Η σχέση μεταξύ της Phia και του μοναδικού γιου της χαρακτηρίστηκε από το παρατεταμένο πένθος της για την μεγαλύτερη κόρη της. Οι γονείς του τον πίεσαν για την είσοδο του στη στρατιωτική ακαδημία, στην οποία φοίτησε από το 1886 μέχρι το 1891, όταν έφυγε λόγω ασθένειας. Από το 1892 έως το 1895 σπούδασε λογοτεχνία, ιστορία της τέχνης, και φιλοσοφία στην Πράγα και το Μόναχο.

Το 1892 άρχισε να συμμετέχει σε φιλολογικούς κύκλους της Πράγας. Την εποχή αυτή χρονολογούνται και οι πρώτες ποιητικές συλλογές του. Το 1899 και το 1900 ταξίδευσε στη Ρωσία και συνάντησε τον Λέοντα Τολστόι. Την εποχή αυτή έγραψε Το τραγούδι της αγάπης και του θανάτου του σημαιοφόρου Χριστόφορου Ρίλκε. Έγινε γραμματέας του Ροντέν από το 1905 μέχρι το 1906. Αφού διακόπηκε η σχέση του με το διάσημο γλύπτη, ταξίδευσε στη Γερμανία και στην Ιταλία, στο ίδιο διάστημα που συνέθεσε το Βιβλίο των ωρών και τα Νέα ποιήματα, στα οποία διαφαίνεται μια μεταφυσική ανησυχία, μπροστά στο μυστήριο της δημιουργίας και του σύμπαντος. Το 1910 ο Ρίλκε ταξίδευσε στη Δαλματία, στη Βόρεια Αφρική και στην Αίγυπτο. Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εγκαταστάθηκε στο Μόναχο. Τότε δημοσίευσε και τα αριστουργήματά του, Ελεγείες του Ντουίνο και Ορφικά σονέτα. Με τα δύο αυτά έργα ο Ρίλκε έφθασε στο αποκορύφωμα του ποιητικού του έργου. Το 1929 δημοσιεύθηκε το πολύ ενδιαφέρον έργο του, που διαβάστηκε κι αγαπήθηκε ιδιαίτερα από τους νέους, Γράμματα σ’ ένα νέο ποιητή. Η πλούσια αλληλογραφία του Ρίλκε περιέχει πολύτιμες πληροφορίες για το έργο του. Πέθανε στις 29 Δεκεμβρίου του 1929.

Posted in ΙΝΔΙΚΤΟΣ Tagged: ΙΝΔΙΚΤΟΣ ]]> http://kyrmanouil.wordpress.com/2009/01/01/%ce%b9%ce%bd%ce%b4%ce%b9%ce%ba%cf%84%ce%bf%cf%83-%cf%81%ce%b9%ce%bb%ce%ba%ce%b5-%cf%80%ce%bf%ce%b9%ce%b7%cf%83%ce%b7-%ce%b2%ce%b9%ce%b2%ce%bb%ce%b9%ce%b1-%ce%b2%ce%b5%ce%bb%ce%b9%cf%84%ce%b6%ce%b1/feed/ 4 Κὺρ Μανουήλ julian http://kyrmanouil.wordpress.com/2008/12/25/%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b1-%ce%b9%ce%bd%ce%b4%ce%b9%ce%ba%cf%84%ce%bf%cf%83-%ce%b2%ce%b5%ce%bb%ce%b9%cf%84%ce%b6%ce%b1%ce%bd%ce%b9%ce%b4%ce%b7%cf%83-%ce%b2%ce%b9%ce%b2%ce%bb%ce%b9/ http://kyrmanouil.wordpress.com/2008/12/25/%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b1-%ce%b9%ce%bd%ce%b4%ce%b9%ce%ba%cf%84%ce%bf%cf%83-%ce%b2%ce%b5%ce%bb%ce%b9%cf%84%ce%b6%ce%b1%ce%bd%ce%b9%ce%b4%ce%b7%cf%83-%ce%b2%ce%b9%ce%b2%ce%bb%ce%b9/#comments Thu, 25 Dec 2008 12:07:10 +0000 Κὺρ Μανουήλ http://kyrmanouil.wordpress.com/?p=144 ]]>

[Τζιότο, 1304, Καπέλλα Τζοβεράνι, Πάδοβα.]

Χριστούγεννα πρωτούγεννα, τώρα Χριστός γεννάται,
γεννάται κι ανατρέφεται με μέλιν και με γάλα.

Το μέλιν τρων οι άρχοντες και το κερίν οι άγιοι,
και το μελλισοβότανον το τρων’ οι αρχοντάδες.

Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ την πόλη,
οι ουρανοί αγάλλονται χαίρει η κτίσης όλη.

Εν τω σπηλαίω τίκτεται, εν φάτνη των αλόγων,
ο βασιλεύς των ουρανών και ποιητής των όλων.

Ιδού όπου σας είπαμεν με πάσαν προθυμίαν,
του Ιησού μας του Χριστού γέννησιν την αγίαν.

Δότε κι εμάς τον κόπον μας, οτ’ είναι ορισμός σας,
και ο Χριστός μας πάντοτε να είναι βοηθός σας.

Αν είστε απ’ τους πλούσιους φλωριά μην τα λυπάστε,
αν είστε απ’ τους δεύτερους ξηντάρες και ζολότες,
κι αν είστε απ’ τους πάμπτωχους ένα ξευγάρι κότες.

Και σας καληνυχτίζομεν, πέστε να κοιμηθείτε,
ολίγον ύπνον πάρετε, πάλι να σηκωθείτε.

Στην εκκλησιά να τρέξετε με άκραν προθυμίαν,
και του Θεού ν’ ακούσετε την Θείαν Λειτουργίαν.

Χρόνους πολλούς να χαίρεστε, να είστ’ ευτυχισμένοι,
σωματικά και ψυχικά να είστε πλουτισμένοι.

[Κάλαντα από την Χίο]

Διάβασα σήμερα Κυριακή, τέλος του Νοέμβρη, το κείμενο του Νίκου Ξυδάκη στην εφ. Καθημερινή.

Δεν θέλω να το μαγαρίσω γι’ αυτό και το αναδημοσιεύω χωρίς σχόλια:

Η εις κόσμον κάθοδος του πατέρα Εφραίμ

Tου Νικου Γ. Ξυδακη

Η επικείμενη παραίτηση του αρχιμανδρίτη Εφραίμ, ηγουμένου της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου, μετά τη συνάντησή του με τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίο, πνευματικό επόπτη του Αγίου Ορους, είναι μια δραματική, καίτοι αναμενόμενη, πράξη· κορυφαίο επεισόδιο στο ντοστογιεφσκικό δράμα που ξετυλίγεται εδώ και καιρό.

Ο π. Εφραίμ είναι ο αδιαφιλονίκητος πρωταγωνιστής του δράματος. Είναι ο άνθρωπος που έδωσε όρκο ακτημοσύνης και ταπείνωσης, που έλαβε το αγγελικό σχήμα του μοναχού, και ως μοναχός προσευχήθηκε, τυραννίστηκε, υψώθηκε, ταπεινώθηκε, εξουσίασε, περηφανεύτηκε, ξεγελάστηκε, ξεγέλασε, συναλλάχτηκε, αμάρτησε, συντρίφτηκε.

Τώρα, αυτός ο μοναχός, ο ταμένος στην προσευχή, τη νηστεία, την αγρυπνία και την υπακοή, σύρεται από την ερημία του ενώπιον του πλήθους, δικάζεται νυχθημερόν από τα μήντια, λογοδοτεί στην κοσμική εξουσία, λιθοβολείται και σταυρώνεται. Γιατί; Δεν μπορούμε να τον δικάσουμε εμείς, ο σκληρότερος δικαστής είναι η συνείδησή του, τα μάτια των αδελφών του μοναχών στο Βατοπέδι και στο Ορος. Ομως τολμώ να πω: λιθοβολείται διότι ξέχασε ότι είναι μοναχός, ξέχασε τους βαρείς όρκους του, ξέχασε την ταπείνωση και την υπακοή, μέθυσε με την εξουσία που του έδιναν το χρήμα και οι διασυνδέσεις, ο συναγελασμός με τις πολιτικές και επιχειρηματικές ελίτ. Μέθυσε, παραφέρθηκε, έγινε άλλος· ο Συναξαριστής θα περιέγραφε: κατελήφθη από ακάθαρτο πνεύμα. Πράγματι, όπως οι δαίμονες πειράζουν τους αθλητές της αρετής στην έρημο, έτσι κι εδώ: ο μοναχός εξήλθε στην κοσμική έρημο, στην έρημο του χρήματος και της εξουσίας, στις πίστες του power game, κι εκεί η εξάρτυσή του απεδείχθη ανύπαρκτη.

Κατελήφθη ολοσχερώς από τον κόσμο. Ποιον κόσμο; Οχι τον κόσμο των τυραννισμένων, των απόκληρων, των αγωνιστών, των ονειροπόλων, των αγαπώντων και καρποφορούντων και κοπιώντων και ψαλλόντων – αλλά από τον κόσμο των άπληστων και των αλαζόνων, τον κόσμο των πολιτικών ελαστικής συνείδησης, τον κόσμο των πλουσίων που εξαγοράζουν ανομήματα με δωρεές. Σε αυτό το πεδίο τούς κανόνες δεν τους ορίζει ο μοναχός, αλλά ο δικολάβος, ο οικονομοτεχνικός σύμβουλος, ο διαχειριστής της off shore, ο μιλημένος κρατικός λειτουργός, ο οπισθόβουλος πολιτικός, ο ευλαβούμενος μπίζνεσμαν. Σε αυτό το πεδίο ο μοναχός θα χάσει, όσο κι αν παριστάνει τον έξυπνο, όσο έξυπνος κι αν είναι: δεν χάνει χρήματα, αλλά χάνει την ψυχή του, την αυτοεκτίμηση, την πίστη των αδελφών του. Αυτό έχασε ο π. Εφραίμ.

Ο Εφραίμ βούλιαξε στη συγχρονία, στην τρέλα του Καιρού: στην με κάθε τίμημα ανάπτυξη, στον με κάθε τίμημα προσπορισμό υλικής ισχύος. Πιστεύω ότι το έκανε προς χάριν του μοναστηριού· αυτό όμως δεν τον δικαιώνει, απεναντίας, τον δείχνει μωρό και επιλήσμονα της παραδόσεως την οποία έχει ταχθεί να προασπίζει. Η παράδοσή του είναι ο μακρύς χρόνος, όχι ο επιπολής εκσυγχρονισμός· παράδοσή του είναι η πνευματική ανασυγκρότηση, όχι η διαρκής ανοικοδόμηση· παράδοσή του είναι η άθληση του πνεύματος, όχι η απληστία.

Υπό μία έννοια, ο μοναχός Εφραίμ εξέφρασε την εκσυγχρονιστική μανία των Ελλήνων στις δεκαετίες 1990 και 2000, δηλαδή ακριβώς τα δεκαοκτώ χρόνια που ήταν ηγούμενος. Πίστεψε πως ήταν εργολάβος και χρηματιστής, διαρκές ντάρλινγκ των δικηγόρων και των πολιτικών. Πίστεψε τυφλά στην υλικοτεχνική πρόοδο, στη σώρευση ισχύος και χρήματος, στα κονδύλια, στα πρότζεκτ και στα μάστερ πλαν, στην αχαλίνωτη ανάπτυξη: Προς τα πού; Μέχρι πού;

Και λησμόνησε τη θέση του, την αποστολή του, την παράδοση. Αλλά εγκαταλείποντας την παράδοση, την ήδη κλονισμένη, εγκαταλείπει κάθε δυνατότητα νομιμοποίησης, αυτοπροσδιορισμού, προσανατολισμού στον χρόνο – μάλιστα προς τον έσχατο χρόνο. Οσο βυθίζεται στον χρόνο του χρήματος και των πολιτικών, τόσο βαθύτερα βυθίζεται στην απώλεια. Τι είναι ο μοναχός έξω από την παράδοσή του; Ενα τίποτε, ένας ψευδονεωτεριστής. Η παράδοση για να παραμείνει ζωντανή, απαιτεί γέφυρες, θεμέλια, όχι ψιμύθια νεωτερισμών.

Ισως στη σκέψη του πατρός Εφραίμ, η παλαίφατος Μονή Βατοπεδίου, δεύτερη τη τάξει στην αθωνική πολιτεία, να ζει ακόμη στον Μεσαίωνα, όταν το παν υπήρχε υπό τη Θεία Πρόνοια, και τα μοναστήρια κατείχαν απέραντες περιουσίες και ευημερούσαν υπό τη σκέπη ηγεμόνων, βασιλέων και αυτοκρατόρων. Ο αναχρονισμός του έχει κάποιο αντίκρισμα στο σήμερα, στη μετανεωτερική φεουδαρχία του χρήματος και των εταιρειών. Αλλά ώς εκεί· δεν επικρατούν μόνο οι νεοφεουδάρχες, λειτουργούν επίσης, με κάποιους τρόπους, ο δημόσιος έλεγχος, ο κοινωνικός έλεγχος, η κριτική. Το είπαμε όμως ήδη: Ο π. Εφραίμ, συνομιλώντας με τη φεουδαρχία, νόμισε ότι αυτός είναι ο κόσμος…

Τώρα, ειρωνικά και εξοργιστικά, τον δικάζουν αυτοί που τον υπέθαλπαν. Τον αποκηρύσσουν όσοι του φιλούσαν το χέρι. Οι πρώην αγιογδύτες και θεομπαίχτες τώρα υποδύονται τους ρεπουμπλικάνους και τους καρμπονάρους. Και τον καταδικάζουν δεσποτάδες και πατριαρχικές αρχές, που επί αιώνες πορεύτηκαν με συναλλαγές χρήματος, με αλισβερίσια εξουσίας, με εξαγορές αμαρτιών, με αγοραπωλησίες τίτλων και οφικίων. Οχι μόνο έτσι, αλλά και έτσι. Ας πούμε, είναι η εκδίκηση των επισκόπων-πριγκίπων κατά των αυτοδιοίκητων καλογέρων που διεκδίκησαν ισχύ και επιρροή.

Η πτώση του π. Εφραίμ από την ηγουμενία είναι η κάθαρσή του, δεν είναι η τιμωρία του. Εχει την ευκαιρία να είναι αυτό που διάλεξε: καλόγερος. Να ταπεινωθεί, να κλάψει και να προσευχηθεί σαν τον Δαβίδ: Ραντιείς με υσσώπω και καθαρισθήσομαι, πλυνείς με, και υπέρ χιόνα λευκανθήσομαι.

Το δράμα μπορεί να αποβεί πολλαπλώς ωφέλιμο για όλη την αγιορείτικη κοινότητα: να ξαναδούν τα όρια του εκσυγχρονισμού, να ξαναδούν τον ρόλο τους στην αναγεννημένη παράδοση, να ξαναβρούν τον ησυχασμό. Προπάντων, να αναζητήσουν τον κόσμο: των καρποφορούντων και κοπιώντων και ψαλλόντων και του περιεστώτος λαού…

Πρώτος σταθμός Οι Δαιμονισμένοι. Ήταν 5 Νοεμβρίου 2007 που μοιραζόμουν μαζί σας τον ενθουσιασμό και την χαρά μου.

Ο χρόνος κύλησε οδηγώντας μας στον δεύτερο σταθμό.

Την περασμένη Πέμπτη Ο Ηλίθιος ήταν στις προθήκες των βιβλιοπωλείων. Την ίδια μέρα η Κατερίνα Ανέστη, από την LIFO, μου ζήτησε να κάνουμε μια συνέντευξη. Τα ερωτήματά της με βόηθησαν να πω ο,τι πραγματικά ήθελα να μοιραστώ με όλους τους φίλους και τους αναγνώστες της Ινδίκτου. Αντιγράφω λοιπόν αυτήν την συνέντευξη η οποία δημοσιεύεται στο σημερινό φύλλο της LIFO του αγαπητού Στάθη Τσαγκαρουσιάνου.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία-πρόκληση στην έκδοση αυτού του μνημειώδους μυθιστορήματος;

Η μετάφραση ξεκίνησε πριν από δύο περίπου χρόνια. Πρόκειται για το δεύτερο σταθμό ενός μακρινού ταξιδιού, το τέλος του οποίου δεν είναι ακόμη ορατό. Όπως γνωρίζετε, η απόφαση που πήραμε από κοινού με τη μεταφράστρια Ελένη Μπακοπούλου είναι να συνεχίσουμε μέχρι το τέλος. Ίσως αυτό να είναι και η μεγαλύτερη πρόκληση. Το συγγραφικό μέγεθος και ο όγκος του έργου του Ντοστογιέφσκι από τη μια, και ο χρόνος, ο δικός μου και της Ελένης, από την άλλη.

Αισθάνεσθε πως πέρα από αυτό καθαυτό το σημαντικό γεγονός της έκδοσης έπρεπε να «αναμετρηθείτε» και με την προηγούμενη μετάφραση και το μέγεθος του Άρη Αλεξάνδρου;

Οι μεταφράσεις του Αλεξάνδρου ήταν ένα επιπλέον μέγεθος που οφείλαμε να εκτιμήσουμε. Η ύπαρξή τους λειτούργησε ευεργετικά, καθώς επέβαλαν εξαρχής το μέτρο και τη σοβαρότητα του εγχειρήματος. Λέγεται πως η μετάφραση των κλασικών οφείλει να απασχολεί κάθε γενιά. Πόσω μάλλον του μέγιστου των κλασικών. Σαράντα και πλέον χρόνια μετά τις μεταφράσεις-ορόσημο του Αλεξάνδρου, η γλώσσα μας όφειλε να υποδεχτεί ξανά το μεγαλείο της παγκόσμιας λογοτεχνίας και να μετρηθεί. Η εργασία της Ελένης Μπακοπούλου πιστεύω πως δικαιώνει την προσπάθεια. Η μετάφρασή της είναι εξαιρετική, σύγχρονη και ταπεινή. Όσοι εκτίμησαν την εργασία της στους Δαιμονισμένους, είμαι σίγουρος πως θα ενθουσιαστούν με τον Ηλίθιο.

Γιατί επιλέξατε για το εξώφυλλο ένα στοπ-καρέ από την εμβληματική ταινία του Μπρεσόν Αu hazard Balthazar;

Το εξώφυλλο υπέδειξε ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, φίλος καλός και σπάνιος συνεργάτης. Η ταινία του Μπρεσόν παραπέμπει στον Ηλίθιο και στον πρίγκιπα Μίσκιν, με τον ίδιο μυστικό και άρρητο τρόπο που ο Ντοστογιέφσκι, χτίζοντας τον Μίσκιν, προσεύχεται στον Χριστό.

Πώς αποφασίσατε να ανοίξετε στην Ίνδικτο το κεφάλαιο «Ντοστογιέφκσι»;

Από την στιγμή της ιδρύσεως της Ινδίκτου, ίσως και πριν από αυτήν, ταυτόχρονα με τη μεγάλη μου αγάπη, σκεφτόμουν την αναγκαιότητα ύπαρξης νέων μεταφράσεων και νέων εκδόσεων των έργων του Φ. Ντοστογιέφσκι. Χρειάστηκα πάνω από δέκα χρόνια για να ανακαλύψω στο πρόσωπο της Ελένης Μπακοπούλου την κατάλληλη μεταφράστρια και συγχρόνως τον άνθρωπο που θα δεχόταν να μοιραστεί το όνειρό μου. Η συνέχεια, λοιπόν, του ονείρου θα είναι το Υπόγειο, που, πρώτα ο Θεός, θα κυκλοφορήσει τον Οκτώβριο του 2009. Μαζί, στην ίδια μορφή και σειρά, θα εκδοθούν και οι Αναμνήσεις από την Κολιμά του Βαρλαάμ Σαλάμωφ. Έτσι, σιγά σιγά, θα διευρύνουμε τον ντοστογιεφσκικό κύκλο, προς τέρψιν, ελπίζω, των αναγνωστών μας.

Πότε πρωτοδιαβάσατε τον Ηλίθιο;

Η πρώτη ανάγνωση είναι πολύ μακρινή. Στα τριάντα χρόνια που κύλησαν, έχουν προστεθεί σ’ αυτήν την πρώτη πάνω από δέκα επιπλέον αναγνώσεις του Ηλίθιου. Μου έκανε πάντα εντύπωση πως σε κάθε ανάγνωση, ακόμη και στη δέκατη, ανακάλυπτα κάτι καινούργιο, κάτι που έπαιρνα όρκο πως δεν υπήρχε σε όλες τις προηγούμενες. Και η αλήθεια είναι πως σε αυτά τα μεγάλα έργα ο αναγνώστης δοκιμάζει τα όριά του, εξερευνά τον ίδιο του τον εαυτό. Αυτό, εν ολίγοις, είναι το μεγαλείο του Ντοστογιέφσκι.

Υπάρχουν στον Ηλίθιο μηνύματα που επιθυμεί να απευθύνει ο Ντοστογιέφσκι;

Παρά το γεγονός πως ο Ντοστογιέφσκι υπήρξε θερμός ιδεολόγος, τα μυθιστορήματά του δεν κρύβουν μηνύματα. Τολμώ να πω πως ο Ντοστογιέφσκι δεν κουβαλά καμιά βεβαιότητα, καμιά πίστη. Αντιθέτως, καίγεται από την αβεβαιότητα και την απιστία. Ο τρόπος του είναι πάντοτε πλάγιος – ποτέ ευθύς και απόλυτος. Διακρίνει κάθε χαραμάδα της ανθρώπινης ψυχής, φωτίζοντάς την. Η ιδέα του Ντοστογιέφσκι για τον Ηλίθιο ήταν να απεικονίσει, στο πρόσωπο του πρίγκιπα Μίσκιν, τον απόλυτα καλό άνθρωπο. Αποστολή του Μίσκιν είναι να «αναστήσει τον άνθρωπο». Αυτόν, λοιπόν, τον άνθρωπο μας τον παρουσιάζει επιληπτικό, τρελό, αφελή, σαν από άλλο κόσμο, που η παραγματική ζωή εν τέλει τον υπερβαίνει. Θα έλεγε κανείς πως, μαζί με τον Μίσκιν, αποτυγχάνει κι ο ίδιος ο Ντοστογιέφσκι. Το συγκλονιστικό είναι πως η αποτυχία είναι συνειδητή, με την ελπίδα, εντούτοις, να παραμένει άσβεστη.

Ο Μίσκιν είναι από τους πλέον αριστοτεχνικά γραμμένους ήρωες της λογοτεχνίας. Με ποιους άλλους ήρωες θα τον συγκρίνατε;

Στον Ηλίθιο, ίσως περισσότερο απ’ ό,τι σε οποιοδήποτε άλλο έργο του, ο Ντοστογιέφσκι έβαλε έντονη τη σφραγίδα των πνευματικών και φιλοσοφικών του ανησυχιών, του συναισθηματικού του κόσμου, των καταλυτικών προσωπικών βιωμάτων του. Θέμα του: το Καλό, μέσα από την απεικόνιση του «απόλυτα καλού ανθρώπου» και της συνυφασμένης μ’ αυτό έννοιας της «αγάπης». Ο ίδιος ο Ντοστογιέφσκι ομολογεί σε μια επιστολή του πως «δεν υπάρχει τίποτε δυσκολότερο από αυτό στον κόσμο». Η σύγκριση που μου ζητάτε με οδηγεί μόνο στο Κονσέρτο για πιάνο, αρ. 3 του Σ. Ραχμάνινωφ και στον Αντρέι Ρουμπλιώφ του Αν. Ταρκόφσκι.

Πώς τα μοτίβα των κεντρικών φιγούρων του Ντοστογιέφσκι κατορθώνουν σήμερα να είναι όχι επίκαιρα αλλά πρόσωπα πραγματικά, αναγνώσιμα και αναγνωρίσιμα δίπλα μας;

Είναι ακριβώς όπως το λέτε. Πραγματικά, αναγνώσιμα και αναγνωρίσιμα. Γιατί, ακριβώς, ο Ντοστογιέφσκι πλάθει τα μυθιστορήματά του και τους ήρωές του ως άλλος «δημιουργός», χαρίζοντάς τους πνοή ζωής. Κάθε ήρωας του Ντοστογιέφσκι ζει, αναπνέει, αισθάνεται. Γι’ αυτό και στις σελίδες των μυθιστορημάτων του κυλά αίμα ζεστό.

Σε τι τιράζ βγήκε ο Ηλίθιος; Τι σας δείχνει (εμπορικά) η προηγούμενη εμπειρία των Δαιμονισμένων;

Η πρώτη έκδοση του Ηλίθιου κυκλοφόρησε σε 4.000 αντίτυπα. Εύχομαι μέχρι τα Χριστούγεννα να έχουν φτάσει όλα στα χέρια των αναγνωστών. Οι Δαιμονισμένοι κυκλοφόρησαν σε 3.000 και πριν λίγες μέρες κυκλοφόρησε η 2^η έκδοση.

Ακούω και διαβάζω, καιρό τώρα, πολλά και διάφορα για το Άγιον Όρος.

Τα περισσότερα στερούνται και της λιγοστής σχέσης με την πραγματικότητα.

Δεν εκπλήσσομαι. Εξάλλου δεν είναι η πρώτη φορά, προφανώς ούτε η τελευταία, που η ορμή της πληροφόρησης, παρασύρει δικαίους και αδίκους, όλους μαζί στον χείμαρρο της απαξίωσης και της χλεύης.

Τούτη τη φορά η οργή μου ξεχυλίζει. Ίσως γιατί παίρνει η μπάλα φίλους κι αδελφούς, πρόσωπα αγαπητά, την ίδια την οικογένειά μου.

Και πάλι όμως, δεν είναι αυτό που λογαριάζω, τούτη τη στιγμή.

Σκέφτομαι κι αναλογίζομαι την ζωή χωρίς το Όρος. Όχι μόνον την δική μου ζωή.

Ζωή χωρίς ελευθερία, είναι ζωή χωρίς νόημα. Ελευθερία πνευματική, ελευθερία υπαρξιακή.

Αυτήν την ελευθερία χαρίζει το Άγιον Όρος στην ζωή όλων μας.

Τα λόγια μου είναι αδύνατα, αντλούν από την “μέσα βλέψη” την ανύπαρκτη.

Έρχονται στο νου μου τα λόγια του Δημήτρη Πικιώνη, που κοντά εξήντα χρόνια πίσω, μπροστά στην συντελούμενη ατίμωση ενός άλλου ιερού τόπου -της Ελευσίνας- έγραφε:

…Δείλαιοι κα αμαθείς και βάρβαροι τι κάνετε;

Δεν ξέρετε ότι είμαι η μητέρα και η τροφός, το λίκνο η κοιτίδα,

η μητέρα της περασμένης δόξας και της μελλούμενης;

Μάταια θαυμάζετε τα μνημεία που έστησαν κάποτε τα παιδιά μου.

Δεν ξέρετε ότι είναι σαρξ εκ της σαρκός μου και πως όταν η μορφή

μου αφανιστεί, η δικιά τους θα χάσει το νόημά της;…

Τα ερεθίσματα για να την σπάσω πολλά. Διάλεξα όμως να βυθιστώ στην δουλειά. Αποτέλεσμα, για τους φίλους που με αναζητούσαν και ρωτούσαν, ο νέος Κατάλογος της Ινδίκτου που παρουσιάζει το εκδοτικό της πρόγραμμα έως τα τέλη του 2008.

Περιμένω σχόλια!

Παρακαλώ να μην παρεξηγηθεί ο τίτλος του post.

Είναι μια πλάγια αναφορά, που βολεύει βεβαίως και για τίτλος, στην Εξαιρετική ταινία του Αντρέι Ζβάγκιντσεφ Η Επιστροφή.

Την ταινία του Ζβάγκιντσεφ την είδα μόλις κυκλοφόρησε, το 2003. Ήταν κι αυτή μια επιβεβαίωση τού γιατί αρκετά χρόνια τώρα, πάω σινεμά, μόνο όταν ακούω να μιλούν για ρώσο σκηνοθέτη.

Μιά ρώσικη ταινία λοιπόν, από ένα ρώσο σκηνοθέτη στα χνάρια του συνονόματου Αντρέι Ταρκόφσκι.

Η Επιστροφή είναι ταινία που χρησιμοποιεί ελάχιστα μέσα, αλλά το καλλιτεχνικό και πνευματικό αποτέλεσμα είναι μέγιστο.

Τρεις ηθοποιοί, εξωτερικά τραβήγματα, κλασικό και παμπάλαιο θέμα -η σχέση Πατέρα, Υιού- τίποτα, μα τίποτα πρωτότυπο ή εντυπωσιακό.

Συγχρόνως όμως βαθειά γνώση του μέσου, των δυνατοτήτων του αλλά και των περιορισμών που αυτό υποβάλει, εξαιρετική φωτογραφία, σωστά κάδρα, μοναδική και λιτή σκηνοθεσία.

Τριάντα και πλέον χρόνια πίσω, από το 1972 έως το 1974, ό μαθητής του Κόντογλου, Ράλλης Κοψίδης -ποιητής μέγας, που ξεπερνούσε τότε τον δάσκαλο- εξέδιδε ένα περιοδικό υπό τον τίτλο “Κάνιστρο”.

Το πιάνω στα χέρια μου νοσταλγώντας τα χρόνια της φτωχής, πλην τίμιας, μονοτυπίας.

Χειροποίητο, με συγκινητική ευαισθησία και μοναδικό συγγραφέα-δημιουργό, τον ίδιο τον Κοψίδη.

Σε ένα από τα τεύχη του Κάνιστρου δημοσιεύονται τα, κατά Κοψίδη, Επτά Θανάσιμα Αμαρτήματα της Ζωγραφικής. Τα καταγράφω όπως τα θυμάμαι :

Η τέλεια αφαίρεση, η πιστή αντιγραφή της φύσεως, το κακό σχέδιο, το κακό χρώμα, η έλλειψη προσωπικού ύφους, το κυνήγι της πρωτοτυπίας και τελευταία, κυρία μου, έρχεται η κορνίζα του έργου.

Τι μου ήρθε και τα θυμήθηκα όλα τούτα.

Να, από την επιστροφή μου, πήγα στην Επιστροφή του Ζβάγκιντσεφ, και από τον Ζβάγκιντσεφ και την λιτή ,καθαρή ματιά του, την χωρίς καμμιάν πρωτοτυπία, έφτασα στον Ράλλη Κοψίδη και τα Αμαρτήματά του.

Όλα δε τούτα, τούτην την στιγμή, δεν με οδηγούν πουθενά αλλού παρά στον Π.Ι.

Η δικιά του σιωπή, η δικιά του σκιά, πέφτει όσο περνά ο χρόνος όλο και πιο βαριά πάνω μου.

Posted in ΖΒΑΓΚΙΝΤΣΕΦ, ΙΝΔΙΚΤΟΣ, ΤΕΧΝΗ Tagged: 2009, books, indiktos, Ίνδικτος, ΒΕΛΙΤΖΑΝΙΔΗΣ, ΒΙΒΛΙΑ, ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ, ΖΒΑΓΚΙΝΤΣΕΦ, ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ, ΙΕΡΕΜΙΑΔΗΣ, ΙΝΔΙΚΤΟΣ, ΚΑΝΙΣΤΡΟ, ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ, ΚΟΨΙΔΗΣ, ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ, ΠΡΩΤΟΤΥΠΙΑ, Ρ. ΚΟΨΙΔΗΣ, ΣΙΝΕΜΑ, ΤΕΧΝΗ, βιβλία ]]> http://kyrmanouil.wordpress.com/2008/09/27/%ce%b7-%ce%b5%cf%80%ce%b9%cf%83%cf%84%cf%81%ce%bf%cf%86%ce%b7/feed/ 20 Κὺρ Μανουήλ catalogue photo13 http://kyrmanouil.wordpress.com/2008/08/12/%ce%b1%cf%80%cf%81%ce%bf%cf%83%ce%bc%ce%b5%ce%bd%ce%b1/ http://kyrmanouil.wordpress.com/2008/08/12/%ce%b1%cf%80%cf%81%ce%bf%cf%83%ce%bc%ce%b5%ce%bd%ce%b1/#comments Tue, 12 Aug 2008 13:58:07 +0000 Κὺρ Μανουήλ http://kyrmanouil.wordpress.com/?p=53 ]]> Πάει καιρός που προτιμούσα την σιωπή.

Ίσως μάλιστα τώρα να αρμόζει περισσότερο.

Πριν λίγο καιρό ξεκίνησε να μαθαίνει την δουλειά και προετοιμαζόταν να αναλάβει μέρος της ευθύνης.

Έτσι αναπάντεχα σήμερα το πρωί μού κάρφωσαν την είδηση.

Η Γιούλη, πέθανε!

Ανήκουστο, απίστευτο, ακατανόητο!

Μέρα καλοκαιριού στην Μυτιλήνη, ξαφνικά μαύρισε ο τόπος.

Δρόμο για Αθήνα.

Εδώ και λίγες βδομάδες κυκλοφόρησαν από την Ίνδικτο τα Μικρά Βασίλεια της Ανθής Λεούση.

Επιλέγω ένα ποίημα αντίδωρο στους φίλους που επιμένουν να διαβάζουν και να αγαπούν την ποίηση.

ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΜΗΝΙΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ

Στην κατοχή μου έχω:

1. Κεντίδια ψιλοβελονιά μη βρέξει και μη στάξει
σε γυαλιστερή μαύρη κασέλα

2. Στον αχυρώνα δρεπάνια κοφτερά.

3. Για τα παραπανίσια στόματα
φέτες πορτοκαλιών και γλυκολέμονων στο ντουλάπι.

4. Πάντα νωπό ανθότυρο μόλις βγαλμένο
από μια στάνη στον Αττάβυρο.

5. Έναν μαγνήτη ολοστρόγγυλο σαν πρόσωπο ακριβό
στη βράχινη κορφή του Σάου
πάνω από τα σγουρά στεφάνια του τσαγιού.

6. Αγριοαχιβάδες από της Υπατίας το διάβα.

7. Ένα και μόνο γυμνό μάγουλο
μες στο μελάνι φυλαγμένο στην ψευτοσοφίτα.

8. Πολλή άνοστη ομίχλη – πολύ νόστιμο καπνό.

9. Μία παντού κρυμμένη σχεδόν αδιάκοπη ευχή – Καλό ξημέρωμα
μες σε κρινώδη ακίνητα πυκνά λευκά
σαν και του Νικηφόρου Λύτρα και του Παπαλουκά.
Έχω επίσης:

Έναν γραφικό χαρακτήρα φεγγαρίσιο – κρυπτοηλιακό.

Πολλές φορές ένα ίσον κανένα.

Γι’ αυτό αλλά και γιατί ο Χρήστος πρέπει να απαντήσει κρίνοντας, ιδού και ένα δεύτερο δείγμα από τα Μικρά Βασίλεια.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΑΤΡΙΔΑ

Να που δεν νιώθω αυτό που λεν: να νιώθεις ξένος -

τα ζούδια και τα έντομα που αιωρούνται ασάλευτα

στη μαγεμένη πιο θερμή νύχτα του χρόνου,

το κάθε ζώο και το πουλί – η Αλεπού

η φιλενάδα των τριών Σκοπιωρών στα τρία ψηλώματα της Σαλαμίνας,

ακόμα και η κοριτσίστικη κοαστική φωνή της βραδινής νανομουγκάνας -

όλα καλά φτιαγμένα – και στην ώρα τους

και πάλι με την ώρα τους χαλασμένα -

όλα καλά ειπωμένα – και στην ώρα τους

και πάλι με την ώρα τους βουβά -

το κάθε σπίτι η αποθήκη και το όχημα, των δίκαιων οι επίμονοι υπολογισμοί,

το γέλιο μιας ναϊάδας ανοστούτσικης που βράδιασε αφηρημένη -

ανθρώπινο τίποτα δεν μου είναι ανοίκειο -

κι από τα δύσβατα όπου φυτρώνει – τίποτα

- θα έπαιρνα όρκο απόψε – που να μην είναι αγαπητό:

Σαν μονοκόμματο βαρύ γλυπτό – σαν ίσκιος που πατά κάποιον ηλιόλουστο ύπνο -

το κάθε τι το κάθε τι θέλει την τέχνη του και την πανούργα υπομονή -

υπομονή θνητή, που με αποτυχία τρέφει το τρομερό της θέλημα.

Η Ανθή Λεούση είναι φιλόλογος˙ δίδαξε σε φροντιστήρια, γυμνάσια και λύκεια στο Κιλκίς, στη Νίσυρο, στη Θεσσαλονίκη, στην Τήνο, στην Αίγινα, στη Χαλκίδα -και συνεχίζει να διδάσκει.

Το 1992 δημοσίευσε την ποιητική συλλογή Το φως της ημέρας (Συνέχεια). Μετέφρασε την Αντιγόνη του Σοφοκλή (Θεσσαλονίκη 1982), Στο δικαστήριο του πατέρα μου και τις Ιστορίες για παιδιά του Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ (Εστία), τις Μυθολογίες του χειμώνα του Πιέρ Μισόν, το Μπαλκόνι στο δάσος του Ζυλιέν Γκρακ και τα Ημερολόγια και γράμματα της Καίτε Κόλλβιτς (Ίνδικτος). Ποιήματά της δημοσιεύτηκαν στα περιοδικά Εντευκτήριο, Νέα Εστία, Νεφούρια -μικρές μελέτες της στα περιοδικά Αντί και Παπαδιαμαντικά Τετράδια. Μετέφρασε επίσης Έξι λαϊκά τραγούδια από τα βρεττανικά νησιά (περοδικό Πλανόδιον), ποιήματα των Τόμας Χάρντυ, Τζέραρντ Μάνλεϋ Χόπκινς (Το ναυάγιο του Ντόυτσλαντ) και το Τρεμολίνο του Τζόζεφ Κόνραντ (περιοδικό Εκηβόλος), καθώς και ποιήματα του Ανδρέα Κρύφϊου και του Ρόμπερτ Μπράουνινγκ (περιοδικό Νέα Εστία).

Τον Μάιο του 2008 εκδόθηκε η ποιητική της συλλογή Μικρά βασίλεια (Ίνδικτος).

Στην πρόσκληση των εγκαινίων που μου έστειλε έγραφε:
“Η θεωρία λέει ότι η ανάγνωση είναι κάτι μοναχικό. Έχει ταυτιστεί με ημίφως και απομόνωση, με ερημιά και κάπνα. Ή χειρότερα με εξετάσεις και αγγαρείες. Ή ακόμη χειρότερα, με μόδα και επίδειξη.

Η θεωρία λέει ότι τα βιβλία σου μαθαίνουν τον κόσμο.

Η θεωρία λέει ότι τα βιβλιοπωλεία είναι ναοί της γνώσης ή supermarket.

Η θεωρία δεν ξέρει τι λέει.

Η μοναξιά δεν μοιάζει στην μοναχικότητα. Η μοναχικότητα της ανάγνωσης, είναι η προετοιμασία της κοινωνικότητας, είναι ο χρόνος που στερείς τον εαυτό σου από τους άλλους. Για να τους ξαναβρείς.

Με το διάβασμα βρίσκεσαι σε ιστορίες άλλων, συγκρίνεις με τις δικές σου και το αν θα φτιάξεις καινούριες δεν αφορά τα βιβλία αλλά εσένα. Εσένα και όσους θες να είναι μαζί σου.

Το εκπαιδευτικό διάβασμα δεν έχει καμία σχέση με την ανάγνωση. Ή μάλλον έχει όση έχει ο courier με την ανέμελη βόλτα.

Το διάβασμα δεν είναι για να μας βλέπουν οι άλλοι αλλά για να βλέπουμε τους άλλους. Για να τους καταλαβαίνουμε.

Τα βιβλία δεν σου μαθαίνουν τον κόσμο. Μόνος σου τον μαθαίνεις. ή όχι. Αλλά σου δίνουν τα εργαλεία για να τον καταλάβεις.

Τα βιβλιοπωλεία είναι σημεία συνάντησης. Σαν τους σταθμούς. Είναι σημεία προσανατολισμού. Σαν τους σταθμούς του υπόγειου. Είναι τόποι συζήτησης. Σαν τα καφέ.

Κλασικός Σαπούνης για τους φίλους και τους γνωστούς.
Ο Γιάννης υπήρξε για δύο χρόνια, τόσο άντεξε, πωλητής της Ινδίκτου. Γνωρίζει πολύ καλά τον χώρο και αγαπά το καλό βιβλίο γι’ αυτό και κουβαλά αρκετή από την λόξα του καλού βιβλιοπώλη.

Σαπούνη να είσαι καλά και καλά κουράγια!

Αναγνώστες: Μαρία Καλλιμάνη, Βασίλης Καραμπούλας, Ρίτα Λυτού, Αγγελική Παπαθεμελή, Αγλαΐα Παππά, Σύλλας Τζουμέρκας, Μαρίνα Τριανταφυλλίδου

Φωτισμός: Μιχάλης Σαμιώτης
Ηχητικά: Νίκος Παντελούς

Δημιουργώ τον κόσμο μου. Αυτός ο κόσμος δεν δηλώνει τίποτα ασυνήθιστο. Υπάρχει απλώς, δεν έχει καμία άλλη έννοια. Νομίζω δε πως τα σύμβολα και οι αλληγορίες ληστεύουν τον καλλιτέχνη. Ο δημιουργός πλάθει εικόνες που εκφράζουν, αποκαλύπτουν τη ζωή όπως ακριβώς είναι. Δεν πρόκειται για μύθους σαν αυτούς του Αισώπου. Ένας τέτοιος τρόπος εργασίας θα ήταν πάρα πολύ πρωτόγονος όχι μόνο για τη σύγχρονη τέχνη αλλά για την τέχνη οποιασδήποτε εποχής. Η εικόνα περιέχει ένα άπειρο εννοιών ακριβώς όπως η ζωή φέρει εντός της άπειρο εννοιών. Μια εικόνα που μεταμορφώνεται σε σύμβολο δεν μπορεί να αναλυθεί. Όταν δημιουργώ τις εικόνες μου δεν χρησιμοποιώ κανένα συμβολισμό οποιουδήποτε είδους. Θέλω να δημιουργήσω μια εικόνα, όχι ένα σύμβολο. Γι’ αυτό δεν πιστεύω στις ερμηνείες των υποτιθέμενων εννοιών των εικόνων μου. Δεν ενδιαφέρομαι για τα στενά πολιτικά ή κοινωνικά ζητήματα. Θέλω να δημιουργήσω τις εικόνες που θα άγγιζαν την ψυχή του θεατή μέχρι ενός ορισμένου βαθμού. Γι’ αυτό στις ταινίες μου λέω συγκεκριμένες και μόνο ιστορίες και όχι κάποιες άλλες.

Δεν μου κάνει καμία διαφορά πώς το κοινό εισπράττει και ερμηνεύει τις ταινίες μου. Κάνω τις ταινίες με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργώ συγκεκριμένη πνευματική κατάσταση στον θεατή. Κατά συνέπεια και αφού παρακολουθήσει την ταινία δεν μπορεί να παραμείνει αμετάβλητος. Αυτό λοιπόν που σκέφτεται ο θεατής για τις ταινίες μου παραμένει ασήμαντο για μένα. Οι θεατές επιμένουν να ψάχνουν για έννοιες λες και η τέχνη μου είναι να σκαρφίζομαι γρίφους.