ΣΤΑΣΗ ΤΡΙΤΗ

Νὰ λοιπὸν ποὺ μετὰ ἀπὸ καθυστέρηση ἑνὸς ἔτους περίπου, κρατῶ στὰ χέρια μου τὸ πρῶτο ἀντίτυπο τοῦ Ὑπογείου.
Σιγά-σιγὰ τὸ ὄνειρο ἀποκτᾶ σάρκα.
Τὸ ὑπόγειο εἶναι ἡ τρίτη στάση μετὰ τοὺς Δαιμονισμένους καὶ τὸν Ἠλίθιο.

Τέλη Μαρτίου τοῦ 1864 τὸ λογοτεχνικο-πολιτικὸ μηνιαῖο περιοδικὸ «Ἐπόχα» φιλοξένησε τὴν ἐξομολόγηση ἑνὸς παράδοξου ἀνθρώπου. Τὸ κείμενο, ποὺ ἔφερε τὸν τίτλο «Σημειώσεις ἀπὸ τὸ Ὑπόγειο», ὑπέγραφε ὁ Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, ἐκδότης, μαζὶ μὲ τὸν ἀδελφό του, Μιχαήλ, τοῦ περιοδικοῦ. Ὁ ὑπέρτιτλος αὐτὸς στέγαζε δύο αὐτοτελὴ ἔργα, μὲ ἄμεση ὅμως συνάφεια μεταξύ τους: ἕνα φιλοσοφικοῦ χαρακτήρα δοκίμιο μὲ τὴ μορφὴ μονολόγου, καὶ μὲ τίτλο «Ὑπόγειο», καὶ μία νουβέλα, τὸ  «Μὲ ἀφορμὴ τὸ ὑγρὸ χιόνι», ποὺ διαθέτει ἱστορία, πρωταγωνιστὲς καὶ πρωταγωνίστρια, λύση, κι ἔρχεται νὰ στηρίξει ὡς λογοτέχνημα τὴ φορὰ αὐτὴ τὶς ἀπόψεις ποὺ ἀναπτύσσονται στὸ πρῶτο μέρος.

Τὸ «Ὑπόγειο», ὅπως ἔχει ἐπικρατήσει ἀπὸ τὶς ὣς τώρα ἑλληνικὲς μεταφράσεις του νὰ τιτλοφορεῖται στὰ καθ’ ἡμᾶς το σύντομο αὐτὸ ἔργο, ἀποτελεῖ σταθμὸ στὴ βιβλιογραφία τοῦ συγγραφέα, ὄχι μόνο γιὰ τὸν τρόπο ἀφήγησης, ἀλλά, καί, κυρίως, γιὰ τὰ κεφαλαιώδη φιλοσοφικὰ ζητήματα ποὺ ἔθετε, πρώτη φορὰ τόσο ὁλοκληρωμένα καὶ ἄνευ περιστροφῶν, ὁ Ντοστογιέφσκι, ζητήματα ποὺ θὰ ξανατεθοῦν στὰ μεγάλα μυθιστορήματά του, ποὺ ἔπονται ἀμέσως μετἀ καὶ τὸν καταξιώνουν παγκοσμίως ὡς μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες λογοτεχνικὲς μορφές. Ἀρκετοὶ ἀπὸ τοὺς παλιούς, μἀ κι ἀπὸ τοὺς πιὸ σύγχρονους μελετητὲς τοῦ Ντοστογιέφσκι, ὅπως ἐπὶ παραδείγματι ὁ Β. Β. Ροζάνοφ,  θεωροῦν τὶς «Σημειώσεις ἀπὸ τὸ Ὑπόγειο» «ἀκρογωνιαῖο λίθο» τοῦ λογοτεχνικοῦ ἔργου του.

Ἡ συνέχεια τῶν  μεταφράσεων τῶν ἔργων τοῦ Φ.Μ. Ντοστογιέφσκι εἶναι οἱ Ἀδελφοὶ Καραμαζώφ καὶ εἶναι ἤδη στὰ χέρια μου!
1.700 σελίδες περίπου σὲ ἕναν τόμο πάντα!

Ἡ Ἀλήθεια…

Ἡ ἀλήθεια, ὅταν εἶναι ἡ ἀλήθεια τοῦ μικροῦ,
σχεδὸν εἶναι ὅλη ἡ ἀλήθεια, κι ὅταν εἶναι ἡ ἀλήθεια
τοῦ μεγάλου, σχεδὸν εἶναι ὅλη ἀμφιβολία.


ΑΝΤΩΝΗΣ ΖΕΡΒΑΣ

Τὴν Τετάρτη 3 Νοεμβρίου στὶς 8:30μ.μ. στὴν αἴθουσα τῆς Ἑλληνικῆς Ἑταιρείας [Τριπόδων 28, Πλάκα] ὁ Κώστας Κουτσουρέλης καὶ ἡ ἀφεντιά μου θὰ μιλήσουμε γιὰ τὸ ποιητικὸ ἔργο τοῦ Ἀντώνη Ζέρβα.

Ὅσοι παρακολουθοῦν τὴν Ἴνδικτο ἀπὸ τὰ πρῶτα της βήματα, γνωρίζουν πὼς ὁ Ἀντώνης Ζέρβας εἶναι ἀπὸ τότε σταθερὸς συνεργάτης.

Δὲν εἶναι λίγα τὰ βιβλία ποὺ φιλοξενοῦνται στὸν κατάλογο τῆς ᾽Ινδίκτου καὶ φέρουν τὴν ὑπογραφή του. Ἀκόμα περισσότερα ὅμως εἶναι αὐτὰ ποὺ διακριτικὰ καὶ γενναιόδωρα ὑπέδειξε. Οἱ Βίοι Ἐλάσσονες τοῦ Pierre Michon, ἡ Ἕρση τοῦ Γ. Δροσίνη, ὁ Ἐρωτισμὸς τοῦ Ζ. Μπατάιγ εἶναι λίγα ἀπὸ αὐτά.

Ἐργάτης τῶν γραμμάτων ἀπὸ τοὺς λίγους, ἀπομονωμένος στὶς Βρυξέλλες ὅπου ζεῖ καῖ ἐργάζεται, παραμένει στὸ κέντρο τῆς ἑλληνικῆς πνευματικῆς ζωῆς, ὅντας συγχρόνως τὸ περιθώριο αὐτῆς.

Θυμᾶμαι ἀκόμα τὴν πρώτη στιγμὴ ποὺ γνώρισα τὴν ποίησή του. Ἦταν τὸ 1983, στὸ σπίτι τοῦ Παναγιώτη Νέλλα, ὅπου ἕνας παλιὸς καὶ χαμένος φίλος ὁ Νίκος Φατοῦρος μοῦ χάρισε τὴν Ἀνάσταση τῆς Κυρα Τσίνης. Εὐρισκόμενος σὲ ἀγρανάπαυση, ἀρνιόμουν νὰ ἀσχοληθῶ μὲ νέους ποιητές. Ἡ λεγόμενη γενιὰ τοῦ 70 εἶχε φροντίσει σχετικά.
Ὁ ἐνθουσιασμὸς τοῦ φίλου μου Ν.Φ. καθὼς καὶ ἡ σπάνιας τότε τυπογραφικῆς ὁμορφιᾶς, ἔκδοση τοῦ Καστανιώτη, μὲ ἔκαμψαν κι ἄρχισα νὰ διαβάζω.
Φτάνοντας στὴν 26η σελίδα τὸ ποιητικὸ σφρίγος καὶ ἡ γλωσσικὴ δύναμη ξεχείλιζαν. Ἦμουν πλέον σίγουρος πὼς εἶχα νὰ κάνω μὲ Ποίηση:

Στὴν ἀγορὰ τοῦ Πειραιῶς

στὸ καφενεῖο τοῦ Λεμπέση

μπαίνοντας ἕνα πρωὶ

σκουντάει καὶ ρίχνει ―

ἄθελα λένε ― τὸ μαρκούτσι

τοῦ ναργιλὲ τοῦ Μπούτου τοῦ Γιαννάκη

ξάδελφος πρῶτος τοῦ πατέρα μου

«Σκύψε ὠρὲ Μῆτρο νὰ τὸ πιάσεις»

«Εἶμ’ ἀπ’ αὐτοὺς ἐγὼ

ποὺ σκύβουν μωρὲ Γιάννη!»

«Θὰ σκύψεις Μῆτρο»

καὶ τοῦ ἀνάβει τρεῖς

μ’ ἐκεῖνο τὸ πεντάσφαιρο καὶ τὸ μονόγραμμα
πάνω στὰ φιλντισένια κόκκαλά του
στὴν ἀγορὰ τοῦ Πειραιῶς

στὸ καφενεῖο μέσα τοῦ Λεμπέση.

Ὁ χρόνος ποὺ κύλησε μὲ βρίσκει πλέον ἐκδότη καὶ φίλο τοῦ τριαντάχρονου τότε ποιητῆ, ἐκεῖνον δὲ ὡριμότερο κι ἀποσυρμένο ἀπὸ τὶς μάχες τῆς νεότητας.

Ἀντιγράφω ἀπὸ τὴν συλλογὴ Ὡδὲς καὶ Σχόλια ποὺ πρωτοδημοσιεύθηκε στὶς Συλλογές:

Σὰν ἦταν νέος, τὸν ἐπαινοῦσαν πολλοὶ σπουδαίοι ἄνδρες τῆς ἐποχῆς του.

Σὰν ὡρίμασε, τὸν ἐπαινοῦσαν οἱ μέτριοι καὶ οἱ συγκαταβατικοί.

Μετὰ τὴν κηδεία του ὅλοι κάθησαν νὰ φάνε

καὶ ὁρισμένοι, παραδόξως, ἔκαναν τὸν σταυρό τους.

Θυμήθηκαν καὶ ἔλεγαν:

Ὅταν εἶχε ἀρχίσει πιὰ νὰ κατανοεῖ τὴ θεία λειτουργία, λέξη πρὸς λέξη,

ἔνιωσε πὼς εἶχε χάσει πιὰ τὴν πίστη του.

Ἀπὸ τὸ ἄσβεστο μένος του πρὸς τοὺς Ἐβραίους,

ἤθελε νά ‘ναι Ἐβραίος.

Παραπονιόταν πὼς σὰν ἀρθρογραφοῦσε, κανεὶς δὲν ἔλεγε τίποτα.

Σὰν ἔπαψε νὰ ἀρθρογραφεῖ, ὅλοι τὸν ρωτούσαν πότε θὰ μπεῖ τὸ νέο του ἄρθρο.

Νέος καὶ ἐπηρμένος, δήλωνε πὼς δὲν διάβασε βιβλία ποὺ εἶχαν γραφεῖ μετὰ τὸ 1970.

Στὰ πενήντα του, διάβαζε μόνο ὅ,τι εἶχε γραφεῖ μεταξὺ ’60 καὶ ’70

γιὰ νὰ καταλάβει πὼς ἦταν νέος.

Πίστευε ὅτι ἡ ὕπαρξη ἦταν στὴ διάκρισή του,

κι ἔμεινε ἀδιάκριτος μέχρι τέλους.    […]

Τὸ ποιητικό του σῶμα ἀριθμεῖ ὀκτὼ ἀκόμα πτυχές, οἱ τελευταῖες ἕξι στὴν Ἴνδικτο.

Τὸν Δεκέμβριο τοῦ 2008  τὸ σύνολο τοῦ ποιητικοῦ του ἔργου συγκεντρώθηκε σὲ ἕναν τόμο ὑπὸ τὸν τίτλο Συλλογές [1983-2006]. Στὶς ἑπόμενες μέρες δὲ θὰ κυκλοφορήσει καὶ ἡ νέα του συλλογὴ μὲ τίτλο Μερικὰ-Μερικά.

Μὲ ἀφορμὴ αὐτὴ τὴν νέα Συλλογὴ Τὸ Κοινὸν τῶν Ὡραίων Τεχνῶν καὶ ὁ  Ἄγγελος Καλογερόπουλος σκέφτηκαν καὶ ὀργανώνουν τὴν βραδιά, τὴν ἀφιερωμένη στὸν Ἀ. Ζέρβα.

Κλείνω μὲ μιὰ μικρὴ ἀκροτελεύτια παρέκβαση. Μὲ τὸ ἐξώφυλλο τῶν Συλλογῶν ὁ νοῦς μου πηγαίνει ξανὰ στὸν Πέρη. Ἐκεῖνος εἶχε θελήσει νὰ μποῦν τὰ ἀρχαϊκά του ἄλογα ὡς προμετωπίδα στὴν 1η ἔκδοση τῶν Ἄκτων.

Ἐκκρεμεῖ καιρὸ τώρα μία ἔκδοση καὶ μία ἔκθεση γιὰ κεῖνον.
Εἶναι ἕνα χρέος ποὺ μὲ βαραίνει καὶ μὲ στοιχειώνει.

Γιάννης Κιουρτσάκης

Τὸ βραβεῖο Λογοτεχνικοῦ Δοκιμίου-Μελέτης τοῦ περ. Διαβάζω ἀπονεμήθηκε στὸν

Γιάννη Κιουρτσάκη γιὰ τὸ Ἕνας χωρικὸς στὴ Νέα Ὑόρκη.

Τὸ βραβεῖο ἀπένειμε ὁ  ποιητής καὶ βιβλιογράφος Δημήτρης Δασκαλόπουλος.

Γιὰ τὴν βράβευσή του ὁ Γιάννης Κιουρτσάκης ἔκανε τὴν ἀκόλουθη δήλωση:

«Εἶχα χαρεῖ εἰλικρινὰ τὸ βραβεῖο τοῦ Διαβάζω, τὴν πρώτη χρονιὰ ποὺ ἀπονεμήθηκε.  Καὶ θὰ ἦταν ὑποκριτικὸ ἂν ἔλεγα πὼς δὲν τὸ χαίρομαι καὶ σήμερα. Ὅπως θὰ ἦταν ἄδικο νὰ μὴν εὐχαριστήσω τὴν ἐπιτροπή, ποὺ μόχθησε νὰ διαβάσει τόσα βιβλία καὶ ξεχώρισε στὴν κατηγορία τοῦ δοκιμίου, τὸ μικρό μου στοχαστικὸ ἀφήγημα. Ὅμως, ἐτούτη τὴ στιγμὴ ποὺ ἡ συλλογικὴ ζωή μας γνωρίζει μιὰ κατρακύλα χωρὶς προηγούμενο στὴν ὁποῖα ἔχουμε συμβάλει ὅλοι – αὐτὴ ἡ κρίση εἴμαστε ἐμεῖς – ἀναρωτιέμαι: εἶναι ἄραγε τυχαῖο ὅτι ἡ ἔξαρση τοῦ ναρκισσισμοῦ, τῆς αὐτοπροβολῆς, τῶν προσωπικῶν ἀνταγωνισμῶν, τῶν πελατειακῶν σχέσεων καὶ τῶν μικρόψυχων καβγάδων, ποὺ μαστίζουν καὶ τὸ λογοτεχνικό μας σινάφι εἰς βάρος κάθε ἔννοιας πνευματικῆς ζωῆς, συμπίπτει μ’ ἕναν πληθωρισμὸ πανηγυρικῶν ἐκδηλώσεων γιὰ τὸ βιβλίο, συμπεριλαμβανομένων τῶν βραβείων; Κι ἂν φαίνομαι ὑπερβολικός, τουλάχιστον ἂς ἀναρωτηθοῦμε ὅλοι: πόσο οἱ βραβεύσεις τῶν τελευταίων χρόνων μᾶς ἔχουν βοηθήσει, ἔστω ἀτομικά, “νὰ σηκωθούμε λίγο ψηλότερα”. Πόσο ἔχουν βοηθήσει τὴ λογοτεχνικὴ δημιουργία καὶ τὸ μοίρασμά της μὲ τὸν ἀναγνώστη; Αὐτὲς οἱ πικρὲς ἀπορίες μὲ ἐμποδίζουν νὰ δεχτῶ μὲ ἤρεμη συνείδηση τὸ βραβεῖο.

Γιάννης Κιουρτσάκης

10 Μαΐου 2010»

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2009

Τὰ σύμπαντα σήμερον, χαρᾶς πληροῦνται.
Χριστὸς ἐτέχθη ἐκ τῆς Παρθένου.

Σὲ ὅλους εὐχὲς γιὰ Καλὰ κι Εὐλογημένα Χριστούγεννα!